چرا حرامخواری مسیر انسان را تا آخرت عوض میکند و عبادت انسان را بیاثر کند؟
چرا قرآن با خوردن مال حرام این قدر سخت برخورد میکند
پاسخ
«حرام خوارى» يكى از رذائل بسيار زشت و نابود كننده خصائل انسانى است كه قربانيان فراوانى گرفته و بسيارى از مردم را از سعادت دو سرا محروم و آنان را از رسيدن به مقام قرب الهى باز داشته است، اين رذيله بر مرداب دنيا طلبى و حرص و آزمندى مى رويد.
منظور از حرام خوارى
هرگونه تصرف غير شرعى در اموال و پديده هايى است كه در دسترس انسان قرار مى گيرد، اعمّ از اينكه آنها در مورد خوراك، پوشاك، مسكن و ديگر نيازمندي هاى زندگى صرف كند يا سرمايه كسب و كار نمايد يا در اختيار ديگران قرار دهد و مصداق هاى آن عبارت است از:
دزدى، غصب، ربا، غش در معامله، خيانت در امانت، حيف و ميل بيت المال، شراب خوارى، كم كارى، رشوه، كم فروشى، خوردن اشياى پست و پليد و مانند آن كه در قرآن و روايات با عناوين ياد شده و يا با عنوان هاى كلّى «حرام خوارى»، «سحت»، «باطل خوارى» و همانند آنها ياشد شده است.
عناوين ياد شده گرچه همه از محرّمات و مورد خشم خداست ولى برخى نسبت به برخى ديگر، شناعت و زشتى بيشترى دارند و در شمار گناهان كبيره به حساب مى آيند.[1]
ديدگاه آيات و روايات
آيات و روايات اسلامى، در سه محور اساسى، به جلوگيرى و ريشه كنى پديده زشت حرام خوارى، همّت گماشته اند كه عبارت است از:
تبيين راه هاى صحيح كسب درآمد، تقبيح و محكوميت حرام خوارى و بيان آثار ناهنجار آن.
الف) تشويق به درآمد حلال
خداوند، آفريننده، پرورش دهنده و روزى دهنده همه آفريدگان خويش است و به قول معروف «هر آن كس كه دندان دهد، نان دهد» و هرگز معقول نيست كه خدا، كسى را خلق كند كه قادر به تغذيه او نباشد و يا حاضر شود كه مخلوقش، از راه هاى نامعقول و نامشروع، تغذيه كند.
بلكه خداوند، هم توان روزى رسانى به همه آفريدگان خويش را دارد و هم آن را از راه اصولى و صحيح مى پسندد و روزى هر جنبندهاى را نيز از همان راه تضمين كرده است.
امام باقر عليه السلام نقل مى كند :
كه رسول اكرم صلّى اللّه عليه وآله، در حجّةالوداع، ضمن سخنانى فرمود:
«خداوند، روزىِ حلال ميان آفريدگانش تقسيم كرده، نه روزى حرام. بنابراين، هر كس تقواى الهى پيشه كند و صبر نمايد، روزى حلال به او خواهد رسيد و هر كس آن را از راه حرام به دست آورد، از سهميه حلالش كاسته مى گردد و مورد بازخواست نيز قرار مى گيرد ….»[2]
سخنان ارزشمند آن حضرت، در پى سخن خداست كه به او فرموده است:
«قُلْ انَّ رَبّى يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ …(سباء: 39)؛ بگو: پروردگارم، روزى هر كس از بندگانش را كه بخواهد گشايش مى دهد و اندازه مى گيرد».
با چنين انديشه اى، مسلمانان، در مى يابند كه تنها از راههاى مشروعى كه اسلام براى آنها تعيين كرده، به كسب و كار بپردازند و هرگز گرد مال حرام نگردند.
ب) نكوهش حرام خوارى
پديده زشت حرامخوارى بشدّت، مورد نكوهش قرار گرفته، به گونه اى كه اگر انسان در برخى از آنها انديشه كند، در مى يابد كه تا مرز جان دادن نبايد، زندگى طيّب خويش را به درهمى حرام آلوده كند؛ به طور مثال، قرآن پيرامون «دين به دنيا فروشان» مى فرمايد:
«… اولئِكَ ما يَأْكُلُونَ فى بُطُونِهِمْ الَّا النَّارَ …(بقره: 174)؛ آنان كسانى هستند كه جز آتش نمى خورند!»
و ضمن ديوانه خواندن ربا خوار، ربا را تحريم نموده و آن را به منزله جنگ با خدا و پيامبر، قلمداد كرده است.[3] چنانكه يكى از اهداف عالى پيامبر صلى الله عليه وآله را حلال كردن طيّبات و تحريم پليديها دانسته[4] كه هر كس بر خلاف آن اقدام كند، در واقع با آرمان مقدّس همه فرستادگان الهى مخالفت كرده است».
از سوى ديگر، خوددارى از خوردن حرام، بسيار ارزشمند تلقّى شده كه با شاهين معادله و برابرى، زشتى و سنگينى گناه حرام خوارى را نيز نشان مى دهد،
از جمله؛ رسول خدا (ص) مى فرمايد:
«تَرْكُ لُقْمَةِ حَرامٍ احَبُّ الَى اللَّهِ مِنْ صَلاةِ الْفَىْ رَكْعَةٍ تَطَوُّعاً[5] ترك يك لقمه حرام، پيش خدا، از دو هزار ركعت نماز مستحبّى، محبوب تر است».
جمع بندی
تصرف در مال ناحق، تنها یک تخلف مالی ساده نیست، بلکه رذیلهای ویرانگر است که ریشه در دنیاطلبی، حرص و بیتقوایی دارد و آثار آن هم دنیا و هم آخرت انسان را تباه میسازد. آیات و روایات با تأکید فراوان، راههای صحیح کسب روزی را تبیین کرده و در کنار آن، حرامخواری و مصادیق گوناگونش را بهشدت نکوهش کردهاند.
منابع
[1] ر. ك: محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء و التراث، 1403 ق، ج 10، ص 229.
[2] همان، ج 5، ص 148.
[3] ر. ك: بقره( 2)، آيات 275- 279.
[4] ر. ك: اعراف ( 7)، آيه 157.
[5] محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، همان، ج 93، ص 373.
خلاصه
چرا حرامخواری مسیر انسان را تا آخرت عوض میکند و عبادت انسان را بیاثر میکند؟
چرا قرآن با خوردن مال حرام این قدر سخت برخورد میکند؟
- حرامخواری یکی از رذائل اخلاقی زشت و نابودکننده است.
- باعث محرومیت انسان از سعادت و قرب الهی میشود.
- ریشه در دنیاطلبی و حرص دارد.
منظور از حرامخواری
- تصرف غیرشرعی در اموال شامل مواردی مانند:
- دزدی، غصب، ربا
- غش در معامله، خیانت در امانت، حیف و میل بیتالمال
- شرابخواری، کمکاری، رشوه، کمفروشی
دیدگاه آیات و روایات
محورهای مبارزه با حرامخواری
- تبیین راههای صحیح کسب درآمد
- تقبیح و محکومیت حرامخواری
- بیان آثار ناهنجار آن
الف) تشویق به درآمد حلال
- خداوند روزی حلال تقسیم کرده است.
- روزیرسانی از راههای اصولی و صحیح پسندیده است.
- حدیث از امام باقر و رسول اکرم درباره روزی حلال و حرام.
ب) نکوهش حرامخواری
- شدیداً مورد نکوهش قرار گرفته
- مثالها:
- «جز آتش نمیخورند» – قرآن
- ربا به منزله جنگ با خدا
- ترک لقمه حرام محبوب نزد خدا از دو هزار رکعت نماز مستحبی
جمعبندی
- تصرف در مال ناحق تخلف مالی ساده نیست؛ رذیلهای ویرانگر است.
- تبیین راههای صحیح کسب روزی و نکوهش حرامخواری در آیات و روایات.
منابع
- محمدباقر مجلسی، بحارالانوار
- آیات مرتبط از قرآن (بقره، اعراف)
