معاد جسماني يعني چه؟

پاسخ: قبل از تعريف معاد جسماني بايد به اين سوال پاسخ داد كه كداميك از ابعاد وجودي انسان در معاد محشور مي‏شود؟ جسم يا روح و يا هر دو؟ بر حسب جوابي كه به اين پرسش داده شد، سه نظريه وجود دارد:

1. در قيامت تنها جسم محشور مي‏شود؛ چون روح چيزي جز آثار و خواص و عوارض همين جسم نيست. از آنجا كه ماديون طرفدار چنين نظريه‏اي هستند و از طرفي ماترياليستها اصولا براي عالم، هدف و غايت و آينده‏اي را معتقد نيستند؛ يعني اصولا چون بحث از معاد در ماترياليسم وجود ندارد، پس تصور نمي‏شود كسي قائل به چنين نظريه‏اي باشد. به همين دليل از شرح و بررسي آن صرفنظر مي‏شود.

2. در قيامت تنها روح انسان محشور مي‏شود (معاد روحاني). جسم انسان بعد از مرگ متلاشي و نابود مي‏شود ولي روح كه باقي است به حيات خود ادامه مي‏دهد و در نشئه ديگر بر حسب مكتسبات نفساني، معذب يا متنعم خواهد بود.

3. انسان در قيامت با همه ابعاد وجودي ـ اعم از روح و بدن ـ برانگيخته مي‏شود. مطابق اين قول، معاد هم روحاني است و هم جسماني.

آنچه مقتضي ضرورت اسلام بلكه همه اديان الهي است، همين نظريه سوم است. با توجه به اينكه نظريه اول نمي‏تواند قائلي داشته باشد، مراد از معاد جسماني در اين بحث «معاد جسماني و روحاني» است. از آنچه گذشت به دست مي‏آيد كه دو ديدگاه قابل توجه، بيشتر در اين زمينه وجود ندارد: نظريه «معاد روحاني» و نظريه «معاد جسماني» كه همان برانگيخته شدن جسم و روح با هم است.