درآمد حرام چه تاثیری در اخلاق فردی دارد؟
تاثیر درآمدهاى حرام در اخلاق فردی
پاسخ
تأثير ناهنجار درآمدهاى حرام بر اخلاق در دوجنبه اخلاق فردى و اجتماعى مطرح مىشود که در این مطلب اثرات فردی آن بیان میشود
اثرات فردى
كسب مال حرام و دورى نكردن از آن، باعث هلاكت انسان مى شود و بسيارى از افراد به سبب آلوده شدن به آن، از سعادت محروم مى شوند و توفيق رسيدن به درجات كمال را پيدا نمى كنند و در نتيجه به نكبت هاى دنيا و آخرت دچار مى شوند:
1)سياهى دل
خوراك پليد و حرام دل را سياه مى كند و دراثر آن، اميد خير درانسان از بين مى رود، به صورتى كه پند و اندرز در او اثرنمى كند و سختترين حادثه هاى دردناك، او را متأثّر نمى كند. چنانكه امام حسين عليه السلام به لشكريان ابن سعد فرمود: «فَقَدْ مُلِئَتْ بُطُونُكُمْ مِنَ الْحَرامِ وَطُبِعَ عَلى قُلُوبِكُمْ …[1] شكمهايتان از حرام پر شده و بردلهايتان مُهر خورده است (وديگر حق را نمى پذيريد).»
2)لااباليگرى وعيّاشى
درآمدهاى حرام باعث عيّاشى مى شود براى اينكه هركه از راه هاى نامشروع مالى به دست مى آورد، مقيّد به اصول انسانى هم نيست.
امام صادق عليه السلام دراين باره مى فرمايد:
«مَنْ جَمَعَ مالًا مِنْ مَهاوِشَ اذْهَبَهُ اللَّهُ فى نَهابِرَ[2] هر كس مالى را از راههاى نامشروع به دست آورد، خداوند آن را درراه هاى نامشروع نابود مى كند».
4)تباهى عمر
امام صادق (ع) در اين باره مى فرمايد:
«مَنْ كَسَبَ مالًا مِنْ غَيْرِ حِلِّهِ سُلِّطَ عَلَيْهِ الْبِناءُ وَالْماءُ وَالطّينُ[3] هر كس مالى را از راه نامشروع به دست آورد، ساختمان و آب و گل براو مسلّط مى شود.
يعنى به فكرش خطور مى كند كه ساختمان درست كند و دنياى خود را آباد سازد و مال و عمر خود را در آب و گل صرف كند و از سعادت اخروى غافل بماند.
4)پليدى نسل
اثر نامطلوب ديگر در آمد نامشروع درنسل حرامخوار ظاهر مى گردد. امام صادق (ع) دراين باره مى فرمايد:
«كَسْبُ الْحَرامِ يَبينُ فىِ الذُّريَّةِ[4] (اثر) درآمد حرام در نسل ( آدمى) آشكار مى شود».
5)خطر معنوى
درآمد حرام بركت ندارد و حال معنوى را ازانسان مى گيرد، بطورى كه عبادتش بى اثر مى شود و دعايش برآورده نمى شود. همچنين توفيق توبه پيدا نمى كند و همواره اضطراب درونى دارد، وچون تكيه گاه معنوى خود را ازدست داده است زندگيش دچار تزلزل مى شود.
پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله فرمود:
«الْعِبادَةُ مَعَ اكْلِ الْحَرامِ كَالْبِناءِ عَلَى الرَّمْلِ[5] عبادت پس از غذاى حرام مانند ساختمان ساختن بر رَمْل و شن است».
6)تباهى عمل
يكى از شرايط قبولى عمل، داشتن تقواست، و حرامخوارى با تقوا ناسازگار است. كسى كه درمسائل اقتصادى تقوا ندارد، وخرج زندگيش را از راه هاى نامشروع به دست مى آورد، شرط قبولى عمل را از دست داده است وعملش نابود مى شود.
پيامبراكرم صلى الله عليه وآله دراين باره فرمود:
«خداوند فرشته اى دارد كه هر شب در بيت المقدس ندا مى دهد: «هركس غذاى حرامى بخورد، خداوند اعمال واجب و مستحب او را قبول نمى كند.»[6]
امام باقر عليهالسلام مى فرمايد: «مردى كه مالى حرام و نامشروع به دست آورد و با آن حج و عمره انجام دهد و يا صله رحم كند از او قبول نمى شود ….»[7]
7)عذاب اخروى
قرآن مجيد حرامخوارى را از صفات يهود شمرده،[8] و به حرامخواران وعده دوزخ داده و فرموده است: «إِنَّ الَّذينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ فى بُطُونِهِمْ ناراً وَسَيَصْلَوْنَ سَعيراً (نساء؛ 10)؛ آنان كه اموال يتيمان را به ستم مى خورند در حقيقت در شكم خود آتش فرو مى برند و بزودى درآتش فروزان خواهند افتاد».
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نيز مى فرمايد:
«خداوند عزوجل فرموده است: كسى كه اهميت ندهد از چه راهى درهم و دينار به دست آورد. روز قيامت اهميتى نخواهم داد كه از كدام در دوزخ واردش سازم.»[9]
تا اينجا نقش درآمدهاى حرام دراخلاق فردى انسان، مطرح بود، و روشن شد كه زمينه فساد اخلاق براى افراد حرامخوار بيشتر است.
كسى كه دركسب روزى لاابالى است و به حدود الهى بى توجه است، تن به هر خيانتى مى دهد؛ دروغ مى گويد، حيله وتقلّب مى كند، روحيه طغيان وتكبّر دراو پيدا مى شود، رحم و مروّتش از بين مى رود و بالأخره فضيلت هاى اخلاقى دروجودش از بين مى رود.
اين اثرات درنسل او هم ظاهر مى شود. از اين رو، قرآن كريم سفارش مى كند: «فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إلى طَعامِهِ (عبس: 24)؛ انسان بايد به غذاى خود نگاه كند».
بنابر تفسيرى مى شود گفت كه منظور از نگاه كردن به مواد غذايى اين است كه وقتى سرسفره مى نشيند، بطور دقيق بنگرد كه آنها را از چه راهى تهيه كرده است؟ حلال يا حرام؟ مشروع يا نامشروع؟ يعنى طبق اين تفسير، قرآن ما را به جنبه هاى اخلاقى وتربيتى درآمدها آگاه مى كند.[10]
جمع بندی
باتوجه به اينكه درآمدهاى حرام، ازنظرپليدى در يك درجه نيستند، اثرات آنها دراخلاق هم شدت و ضعف خواهد داشت؛ ولى به هر حال، همه آنها در از بين بردن فضيلت هاى انسانى نقشى مخرّب دارند.
اثرات نامطلوب اين درآمدها براخلاق فردى عبارتند از:
سياهى دل، لااباليگرى وعيّاشى، پستى همت، پليدى نسل و خطرات معنوى و غيره. و چه بسا از اين رهگذر انسان براى به دست آوردن خرج زندگى تنبه دين فروشى بدهد و درنتيجه اين بى بند وبارى ها گرفتار عذاب اخروى شود.
منابع
[1] . محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء و التراث، 1403 ق، ج 45، ص 8.
[2] . همان، ج 103، ص 8.
[3] . همان.
[4] . محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشيعه، قم، آل البیت، 1414 ق، ج 12، ص 53.
[5] . عباس قمی، علی اکبر الهی خراسانی، سفينة البحار، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس، 1396، ج 1، ص 299.
[6] . همان.
[7] . محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، همان، ج 103، ص 11.
[8] . مائده، آيات 67- 68.
[9] . محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، همان، ج 103، ص 11.
[10] . ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1371. ، ج 26، ص 145.
پیوندها
پرسش و پاسخ
سوال 1: کسب درآمد حرام چه تاثیری بر دل انسان دارد؟
پاسخ: کسب درآمد حرام باعث سیاهی دل میشود و انسان از دریافت پند و اندرز و تاثیر آنها محروم میگردد.
سوال 2: چگونه درآمدهای حرام باعث لاابالیگری میشوند؟
پاسخ: درآمدهای حرام باعث میشوند که فرد به اصول اخلاقی پایبند نباشد و به عیاشی روی آورد.
سوال 3: امام صادق (ع) درباره اثر درآمد حرام بر عمر چه میفرمایند؟
پاسخ: امام صادق (ع) میفرمایند فردی که مال را بهصورت نامشروع کسب کند، مال و عمر خود را در آب و گل یا ساخت و ساز صرف میکند و از سعادت آخرت غافل میماند.
سوال 4: اثر درآمد حرام بر نسل چیست؟
پاسخ: درآمد حرام اثر نامطلوبی بر نسل حرامخوار دارد و این تاثیر در نسل آدمی آشکار میشود.
سوال 5: چرا درآمد حرام دعا و عبادت انسان را بیاثر میکند؟
پاسخ: درآمد حرام باعث میشود که برکت از زندگی برود و انسان حال معنوی خود را از دست بدهد و عبادتش بیاثر گردد.
سوال 6: قرآن درباره کسانی که مال یتیمان را به ستم میخورند چه میگوید؟
پاسخ: قرآن میگوید کسانی که مال یتیمان را بهناحق میخورند، در واقع آتش در شکم خود فرو میبرند و بزودی در آتش فروزان خواهند افتاد.
سوال 7: چه توصیهای درباره توجه به غذا در قرآن آمده است؟
پاسخ: قرآن توصیه میکند که انسان هنگام نشستن بر سر سفره توجه کند که غذاهایی که میخورد از چه راهی تهیه شده است؛ حلال یا حرام، مشروع یا نامشروع.
