چگونه مال می تواند گاهی فسادآور شود؟
پاسخ
مال با همه خوبي ها و فوايدى كه دارد، گاهى مشكل آفرين و فساد آور است. اگر انسان به بيمارى «مال دوستى» و «دنيا طلبى» گرفتار شود، و ثروت اندوزى را هدف خود قرار دهد، از كمالات روحى و اخلاقى باز مى ماند.
انسان بايد به مال، به عنوان ابزار زندگى نگاه كند و بداند كه مال براى انسان خلق شده است نه انسان براى مال، در غير اين صورت، مفاسدى كه در زير مى آوريم گريبانگير وى خواهد شد:
الف) غفلت از ياد خدا
فلسفه وجودى انسان، بندگى خدا و با ياد او زيستن است، ولى مال دوستى، انسان را از ياد خدا غافل مى كند، وچون طبيعت انسان، به مال گرايش دارد، درجمع و حفظ آن مى كوشد.
مشغول شدن ذهن و دل به جمع آورى و افزودن مال با عبادت وياد خدا منافات دارد.
قرآن كريم می فرمايد:
«يا ايُّهَاالَّذينَ امَنُوا لا تُلْهِكُمْ امْوالُكُمْ وَلا اوْلادُكُمْ عَنْ ذِكْرِاللَّهِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَاولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ (منافقون: 90)؛ اى كسانى كه ايمان آورده ايد! ثروت و فرزندانتان شما را از ياد خدا باز ندارند وكسانيكه چنين كنند، زيانكارند».
حضرت عيسى عليه السّلام فرمود:
درمال، سه آفت است، يكى آنكه از غير حلال به دست آيد. پرسيدند: اگر ازحلال به دست آيد؟ فرمود: آفت ديگر دارد كه در غير حقّ، مصرف شود. گفتند: اگر در حقّش صرف شود؟ فرمود: نگاهدارى و پرداختن به آن، آدمى را از خدا باز مى دارد.[1]
مرحوم ملّا احمد نراقى در اين مورد مى نويسد:
نگاه داشتن مال وانجام امور مربوط به آن انسان را از ياد خدا غافل مى كند واين مفسدهاى است كه گريبانگير هر مال دارى خواهد شد، و هر چه انسان را از ياد خدا غافل كند، جز خسران نخواهد بود».[2]
حضرت سجّاد عليه السّلام مى فرمايد:
اى آدمى زاده! واى برتو، بدان كه قساوتِ پرخورى، سستىِ ميل (به دنيا)، مستىِ سيرى، و نخوتِ مُلك (مرد را) از كار و كوشش باز دارد. تذكّر (خدا و عالم ديگر) را به فراموشى سپارد، و فكر نزديك شدن اجل را از سر ببرد، چنان كه گويى فرد گرفتار حبّ دنيا، ازمستى باده، عقل از كف داده است …[3]
حضرت امام خمينى (قدّس سرّه) در اين باره مى نويسد:
«انسان چون قلباً متوجّه به كمال مطلق است، هر چه از زخارف دنيا را جمع آورى كند، تعلّق قلبش بيشتر مى شود، حرصش رو به ازدياد گذارد و عشقش افزونتر شود و احتياجش به دنيا بيشتر گردد ….[4]
ب) تكبّر
كبر، يكى از صفات ناپسند اخلاقى است، كه در روايات به پستترين و پايينترين درجه برگشت از حقّ، تعبير شده است.[5]
يكى از موجبات كبر، ثروتمندى است از اين رو، اين صفت زشت، بيشتر درميان ثروتمندان، رواج دارد. اغنيا نسبت به فقرا تكبّر مى ورزند ودل آنان را با گفتار ورفتار متكبّرانه خود مى آزارند.
قرآن كريم، مال زياد را باعث طغيانگرى، عيّاشى و گردنكشى در برابر رسولان الهى مى داند و مى فرمايد:
«وَما ارْسَلْنا فِى قَرْيَةٍ مِنْ نَذيرٍ الَّا قالَ مُتْرَفُوها انَّا بِما ارْسِلْتُمْ بِهِ كافِرُونَ (سبا: 34)؛ ما هيچ بيم دهنده اى را به قريهاى نفرستاديم، جز آنكه توانگران عيّاش آن قريه گفتند: ما به رسالت شما ايمان نمى آوريم».
حضرت على عليه السّلام مى فرمايد:
«اسْتَعيذُوا بِاللَّهِ مِنْ سَكْرَةِ الْغِنى فَانَّ لَهُ سَكْرَةً بَعيدَةَ الْافاقَةِ[6] از مستى توانگرى به خدا پناه بريد كه مستىاى دير پا دارد».
مفاسد جمع مال، فراوان است، ازجمله: تفاخر، هلاكت، فساد دين، فساد قلب، سنگدلى، فراموشى گناه، لهو، غصب، سرقت، بخل، طمع، حرص، فريب دنيا خوردن، دشمنى تهيدستان، ترك تكليف هاى دينى واجتماعى و ….[7]
منابع
[1] . مهدی ابن ابی ذر نراقی، جامع السعادات، ترجمه سيّد جلال الدّين مجتبوى، تهران، حکمت، 1377، ج 2، ص 73- 74.
[2] . احمدبن محمد مهدی نراقی، معراج السّعادة، تهران، رشیدی، 1361، ص 272، با تصرّف.
[3] . حسن ابن شعبه حرانی، تحف العقول، تهران، اسلامیه، 1382، ص 431.
[4] . روح الله خمینی، اربعين حديث، تهران، نشر فرهنگی رجاء، 1368، ص 110.
[5] . محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء و التراث، 1403 ق، ج 73، ص 231.
[6] . عبدالواحد تمیمی آمدی، شرح غررالحكم، شرح: محمد خوانساری، تهران، دانشگاه تهران، 1384، ج 2، ص 262.
[7] . براى آگاهى بيشتر به محمدرضا حکیمی و…، الحياة، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1368، ج 4، ص 43، 159، مراجعه نماييد.
پیوندها
مرکز فضای مجازی حقیق در آپارات
پرسش و پاسخ
سؤال ۱: چرا ثروت‌اندوزی می‌تواند انسان را از کمالات روحی و اخلاقی بازدارد؟
چون اگر انسان به بیماری مال‌دوستی و دنیاطلبی گرفتار شود و ثروت‌اندوزی را هدف خود قرار دهد، ممکن است از یاد خدا غافل شود و به فسادهای اخلاقی مبتلا گردد.
سؤال ۲: چگونه مال ممکن است انسان را از یاد خدا غافل کند؟
زیرا مردم به صورت طبیعی به مال گرایش دارند و با جمع‌آوری و حفظ مال مشغول می‌شوند که این امر با عبادت و یاد خدا منافات دارد.
سؤال ۳: طبق گفتار حضرت عیسی علیه‌السلام، چه آفت‌هایی در مال وجود دارد؟
آفت‌های مال شامل: به دست آوردن از غیر حلال، مصرف در غیر حقّ، و مشغول شدن به آن به‌گونه‌ای که انسان را از خدا باز دارد، هستند.
سؤال ۴: چه چیزی انسان را به تکبّر وادار می‌کند و چه ضررهایی دارد؟
ثروتمندی یکی از عوامل تکبّر است که باعث می‌شود انسان به دیگران فخر فروشد و اخلاق و رفتار متکبّرانه‌ای نشان دهد که این امر می‌تواند دل دیگران را بیازرد.
سؤال ۵: چه ضررهایی از مستی توانگری برشمرده شده است؟
مستی توانگری می‌تواند باعث طغیان‌گری، عیّاشی، گردن‌کشی در برابر پیامبران و تکبّر نسبت به فقرای جامعه گردد.
سؤال ۶: مولفین چه کتاب‌هایی را برای آگاهی بیشتر درباره مفاسد مال‌اندوزی معرفی می‌کنند؟
برخی از کتاب‌ها شامل “جامع السعادات”، “معراج السّعادة” و “تحف العقول” می‌باشند که مطالب بیشتری درباره مفاسد مال‌اندوزی ارائه می‌دهند.
سؤال ۷: چگونه نگه‌داری مال می‌تواند انسان را از خدا غافل کند به‌نظر مرحوم ملّا احمد نراقی؟
به‌نظر او، نگه‌داری مال و انجام امور مربوط به آن باعث غفلت از یاد خدا می‌شود و این مفسده‌ای است که گریبان‌گیر هر مال‌دار خواهد شد.
