تشییع انقلابی امام شهید انقلاب(ره)، تجلی عینی «قیام لله» در منظومه سیاسی اسلام

خداوند در آیه ۴۶ سوره سبأ می‌فرماید: «قُلْ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى». این آیه، محور تمام اندرزهای قرآنی را در یک کلمه جمع می‌کند: «قیام لله»؛ قیامی که هم در تنهایی و هم در جمع، هم در دل شب و هم در میدان اجتماع، تحقق می‌یابد.

پدیده تشییع پیکر مطهر امام شهید انقلاب(ره)، در خوانش نظری- سیاسی، فراتر از یک سوگواره ملی، مصداق بارز همین «قیام لله» در معنای قرآنی آن است. این خیزش جمعی، نه واکنشی احساسی، بلکه بازتولید ارادهای توحیدی است که کارکردهای چندسطحی را به نمایش می‌گذارد.

از منظر جامعه‌شناسی دینی، این حضور میلیونی، کارکردهای متعددی دارد از جمله:

نخست، کارکرد «استمرار تمدنی» که طی آن، گسست نسلی با تکیه بر کنش جمعی مدیریت شد و پیوند میان آرمان‌های انقلاب و نسل جدید بازآفرینی گردید.

دوم، کارکرد «بازدارندگی راهبردی» که با نمایش اجماعی فراگیر، محاسبات تهدیدمحور دشمنان را بر هم زد و فضای القائات روانی آنان را خنثی ساخت و این ادامه خواهد داشت.

سوم، کارکرد «معناسازی وجودی» که فقدان فیزیکی این رهبر بزرگ را به عاملی برای تعمیق گفتمان مقاومت و انسجام هرچه بیشتر امت مبدل می‌کند.

در سطح نظری، این کنش جمعی را می‌توان مصداق کامل «قیام لله» دانست؛ چراکه در آن، عاملیت مردمی با بصیرت تاریخی گره خورده و بر نفی سلطه بیگانگان و پایبندی به اصول اسلامی و انقلابی صحه می‌گذارد. برخلاف تلقی‌های فردگرایانه از قیام، این خیزش ساختارمند، سویه اجتماعی آیه «قوموا لله مثنی و فرادی» را به تصویر می‌کشد که در آن، حضور در صحنه به مثابه یک گفتار سیاسیِ توحیدی عمل می‌کند. این رویکرد نشان می‌دهد که مناسک و ارزش‌های دینی در ایران، کارکردی فراتر از شعائر فردی داشته و می‌تواند به عنوان ابزاری برای ساماندهی اراده جمعی در مواجهه با بحران‌های ملی عمل کرده و مسیر آینده نظام را با تکیه بر سرمایه اجتماعیِ برآمده از ایمان، ترسیم نماید. بدین‌ترتیب، تشییع امام شهید را باید نقطه عطفی در مردمی‌سازی مفاهیم دینی همچون «قیام لله» و «عهد عملی با شهدا» دانست که در قالب خیزشی میلیونی، صورتی ماندگار و تاثیرگذار یافت و خط سیر انقلاب را در افقی فراتر از زمانه خود ترسیم کرد.

نگارنده

سید رضی سید نژاد