بازدید علمی و تخصصی از مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه و دانشکده روابط بین‌الملل

تأکید بر نقش‌آفرینی علمی، شناخت تحولات راهبردی و تقویت تعاملات پژوهشی در حوزه روابط بین‌الملل

در روز سه‌شنبه ۱۵ مهرماه ۱۴۰۴، جمعی از اعضا و علاقه‌مندان حوزه مطالعات سیاسی و روابط بین‌الملل، به‌صورت مشترک با دوستان دانشکده شهید محلاتی، از مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه و دانشکده روابط بین‌الملل بازدید کردند. این برنامه با هدف آشنایی نزدیک‌تر با ظرفیت‌های علمی و پژوهشی نهادهای تخصصی سیاست خارجی کشور، بهره‌گیری از دیدگاه‌های کارشناسی و بررسی زمینه‌های تعامل علمی میان مراکز دانشگاهی و پژوهشی برگزار شد.

بازدید از کتابخانه مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه

نخستین بخش این برنامه به بازدید از کتابخانه مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه اختصاص داشت. در این بازدید، حاضران با بخشی از ظرفیت‌های مطالعاتی و منابع علمی این مرکز آشنا شدند. کتابخانه‌های تخصصی در حوزه سیاست خارجی و روابط بین‌الملل، به‌عنوان زیرساخت‌های مهم تولید دانش، مستندسازی تحولات بین‌المللی و پشتیبانی از پژوهش‌های راهبردی، نقش مؤثری در ارتقای کیفیت مطالعات دانشگاهی و سیاست‌پژوهی ایفا می‌کنند.

نشست تخصصی با دکتر سعید خطیب‌زاده؛ بررسی تحولات راهبردی و الزامات مقاومت ملی

در ادامه، نشستی با حضور دکتر سعید خطیب‌زاده، رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، برگزار شد. در این نشست، وی به تشریح دیدگاه‌های خود درباره شرایط تاریخی و راهبردی ایران، جایگاه مردم در تحولات جاری، ماهیت تقابل ایران با قدرت‌های غربی و ضرورت آمادگی برای مواجهه با چالش‌های بلندمدت پرداخت.

دکتر خطیب‌زاده با تأکید بر اهمیت مقطع کنونی تاریخ ایران، اظهار داشت که تحولات جاری می‌تواند در حافظه تاریخی نسل‌های آینده جایگاهی برجسته داشته باشد؛ ازاین‌رو، شناخت دقیق شرایط و ایفای مسئولانه نقش تاریخی، از الزامات کنشگری در چنین مقطعی است.

وی همچنین با تأکید بر ضرورت مقاومت و آمادگی برای مواجهه با فشارهای مستمر، شرایط موجود را فراتر از یک تقابل مقطعی ارزیابی کرد و بر اهمیت پایداری راهبردی در برابر چالش‌های پیش‌رو تأکید داشت. از منظر مطرح‌شده در این نشست، اتکا به ظرفیت‌های داخلی و تقویت انسجام ملی، از مؤلفه‌های مهم مواجهه با تحولات پیچیده منطقه‌ای و بین‌المللی به شمار می‌روند.

رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود، نقش کشورهای دیگر در تحولات مرتبط با ایران را مورد توجه قرار داد و بر این نکته تأکید کرد که حتی کشورهای دوست نیز لزوماً در بزنگاه‌های حساس، حمایت عملی متناسب با انتظارات ایران ارائه نمی‌کنند. این ارزیابی، اهمیت واقع‌بینی در تحلیل روابط خارجی و ضرورت توجه به منافع ملی، ظرفیت‌های داخلی و محدودیت‌های همکاری‌های بین‌المللی را برجسته می‌کند.

مردم و سرمایه اجتماعی؛ مؤلفه محوری در معادلات راهبردی

یکی از محورهای مهم این نشست، تبیین جایگاه مردم در تحولات سیاسی و تمدنی بود. دکتر خطیب‌زاده با اشاره به نقش تعیین‌کننده جامعه در مواجهه با چالش‌های پیش‌رو، بر اهمیت پیوند میان مردم و ایران تأکید کرد. وی در بیان این دیدگاه، با استفاده از تعبیری معنادار، گفت: «ما ملت را بغل نکردیم، ملت، ایران را بغل کرد.»

این تعبیر را می‌توان از منظر مطالعات سیاسی، ناظر بر اهمیت سرمایه اجتماعی، هویت ملی و نقش کنشگری جامعه در شرایط بحران دانست. تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهند که پایداری سیاسی و توان مواجهه با فشارهای خارجی، صرفاً به ظرفیت‌های سخت و ابزارهای رسمی محدود نیست؛ بلکه اعتماد عمومی، مشارکت اجتماعی، انسجام ملی و کیفیت ارتباط میان جامعه و نهادهای حکمرانی نیز در این زمینه اهمیت دارند.

از این منظر، بررسی نسبت میان سرمایه اجتماعی و تاب‌آوری ملی می‌تواند یکی از موضوعات مهم پژوهشی در حوزه مطالعات راهبردی، جامعه‌شناسی سیاسی و امنیت ملی باشد.

راهبرد فرسایش وفاداری سیاسی؛ ضرورت بررسی تجربه فروپاشی اتحاد شوروی

بخش دیگری از سخنان رئیس مرکز به تجربه فروپاشی اتحاد شوروی و راهبردهای منتسب به ایالات متحده آمریکا در دوره رونالد ریگان اختصاص داشت. وی با اشاره به آنچه راهبرد فرسایش وفاداری نیروهای همسو با نظام کمونیستی توصیف کرد، این موضوع را مطرح ساخت که تضعیف باورها و خستگی سیاسی نیروهای وفادار به یک نظام می‌تواند در راهبردهای فشار و رقابت قدرت‌های بزرگ مورد توجه قرار گیرد.

وی این بحث را در ارتباط با شرایط ایران نیز مطرح کرد و بر ضرورت توجه به سازوکارهای احتمالی فرسایش وفاداری سیاسی تأکید داشت. این موضوع، به‌ویژه از منظر مطالعات تطبیقی، نیازمند بررسی دقیق تاریخی و تحلیلی است؛ زیرا تبیین فروپاشی اتحاد شوروی مستلزم توجه هم‌زمان به مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، نهادی و بین‌المللی است و نمی‌توان آن را صرفاً به یک راهبرد یا عامل خارجی فروکاست.

ازاین‌رو، بررسی تطبیقی تجربه شوروی و شرایط ایران می‌تواند زمینه‌ای برای پژوهش درباره جنگ شناختی، فرسایش سرمایه اجتماعی، تغییر نگرش‌های سیاسی، تاب‌آوری نهادی و نقش ادراک عمومی در رقابت‌های راهبردی فراهم آورد. دکتر خطیب‌زاده نیز این موضوع را از مباحثی دانست که ظرفیت بررسی مستقل و برگزاری نشست تخصصی برای تعیین ابعاد و الزامات مواجهه با آن را دارد.

آمادگی راهبردی برای مواجهه با چالش‌های بلندمدت

در پایان این بخش از نشست، دکتر خطیب‌زاده با اشاره به دشواری روزهای پیش‌رو، بر ضرورت آمادگی برای مقاومت طولانی‌مدت تأکید کرد. این دیدگاه، ضرورت برنامه‌ریزی بلندمدت، تقویت ظرفیت‌های ملی و پرهیز از تحلیل‌های کوتاه‌مدت در ارزیابی تحولات سیاسی و امنیتی را برجسته می‌سازد.

از منظر سیاست‌پژوهی، چنین مباحثی می‌تواند محور بررسی موضوعاتی همچون تاب‌آوری راهبردی، مدیریت بحران، دیپلماسی در شرایط فشار، سرمایه اجتماعی و نسبت میان ظرفیت‌های داخلی و محیط بین‌المللی قرار گیرد.

بازدید از دانشکده روابط بین‌الملل و نشست با دکتر دهشیری

سومین بخش برنامه به بازدید از دانشکده روابط بین‌الملل و برگزاری جلسه با رئیس این دانشکده، دکتر دهشیری، اختصاص داشت. این دیدار در امتداد اهداف علمی و پژوهشی برنامه، فرصتی برای آشنایی با ظرفیت‌های دانشگاهی در حوزه آموزش و پژوهش روابط بین‌الملل و گفت‌وگو درباره اهمیت پیوند میان دانش نظری و مسائل عملی سیاست خارجی فراهم کرد.

مطالعات روابط بین‌الملل زمانی می‌توانند به تولید دانش کاربردی و ارتقای قدرت تحلیل سیاست خارجی کمک کنند که میان آموزش دانشگاهی، پژوهش‌های مسئله‌محور و تجربه نهادهای تخصصی ارتباطی مستمر برقرار باشد. از این منظر، بازدید از دانشکده روابط بین‌الملل و گفت‌وگو با مسئولان آن را می‌توان در چارچوب تلاش برای تقویت ارتباط میان محیط‌های علمی و مراکز مطالعاتی کشور ارزیابی کرد.

 جمع‌بندی؛ ضرورت پیوند میان پژوهش راهبردی و آموزش دانشگاهی

بازدید از مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه و دانشکده روابط بین‌الملل، فرصتی برای آشنایی با ظرفیت‌های مطالعاتی و دانشگاهی و گفت‌وگو درباره مهم‌ترین مسائل راهبردی پیش‌روی ایران فراهم ساخت. مباحث مطرح‌شده در نشست با دکتر سعید خطیب‌زاده، به‌ویژه درباره جایگاه مردم و سرمایه اجتماعی، پایداری راهبردی، تجربه فروپاشی اتحاد شوروی و ضرورت شناخت سازوکارهای فشار سیاسی، می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری پرسش‌های پژوهشی تازه در حوزه سیاست خارجی و مطالعات راهبردی باشد.

تداوم چنین برنامه‌هایی، در صورت پیگیری در قالب نشست‌های تخصصی، طرح‌های پژوهشی مشترک و گفت‌وگوهای علمی میان دانشگاه‌ها و مراکز مطالعاتی، می‌تواند به تعمیق مطالعات سیاست خارجی، ارتقای سواد راهبردی و تقویت پیوند میان دانش نظری و نیازهای واقعی کشور کمک کند.

این برنامه با همراهی دوستان دانشکده شهید محلاتی برگزار شد و سه محور بازدید کتابخانه تخصصی، گفت‌وگو با رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی و بازدید از دانشکده روابط بین‌الملل را در بر گرفت.

روابط عمومی- علی فرجادیان بجستان