از کجا بفهمیم اعتماد به نفسمون کم هست؟
چه نشانههایی به ما میگوید اعتمادبهنفس کافی نداریم؟
این یک سؤال مهم و کاربردی است؛ چون خیلی وقتها افراد فکر میکنند فقط کمی خجالتی یا محتاطاند، درحالیکه ریشه بسیاری از این رفتارها در کمبود اعتمادبهنفس است. اگر نشانههای آن را درست بشناسیم، میتوانیم زودتر به فکر اصلاح و تقویت خودمان باشیم. در ادامه، مهمترین نشانههای نداشتن اعتمادبهنفس را بررسی میکنیم.
نشانه های نداشتن اعتمادبه نفس
افراد بدون اعتمادبه نفس یا با اعتمادبه نفس ضعیف را میتوان از روی برخی و نشانه ها شناسایی کرد:
تردید و دودلی
افراد بدون اعتمادبه نفس با وجود استعدادهای ذاتی و قابلتهای فردی، قدرت تصمیم گیری کافی و لازم را ندارند و همواره در حالت تردید و دودلی قرار دارند. به تعبیر قرآن کریم،
«مُذَبْذَبینَ بَینَ ذلِک لا إِلى هؤُلاءِ وَ لا إِلى هؤُلاءِ(نساء: 143)؛
منافقان میان کفر و ایمان متحیّر و سرگردانند، نه [با تمام وجود] با مؤمنانند و نا با کافران…» هستند. این نوع افراد همواره پیرو ارادۀ دیگران اند و بیشتر گرایش دارند دیگران برای آنها تصمیم بگیرند. چون برای رأی و دیدگاه خود ارزش چندانی قائل نیستند و زود تحت تأثیر نظر دیگران قرار می گیرند، حتی ممکن است در میانۀ کار، تغییرجهت دهند؛ برای نمونه، در آغاز با علاقه و اشتیاق به شغل ویژهای روی میآورند یا رشتۀ تحصیلی خاصی را انتخاب می کنند، ولی با گذشت زمان از انتخاب خود دلسرد میشوند.
حسادت و تنفر
افرادی که اعتمادبهنفس کمی دارند نسبت به شریک زندگی خود، همکاران، اعضای خانواده و دوستانی که دارای اعتمادبه نفس بالایی هستند، احساس حسادت و تنفر میکنند و برای جبران ضعف درونی خود، همواره در جستوجوی عیب ها و نقاط منفی آنها هستند.
امام علی(ع) دراین باره میفرماید:
«ذَوُوا الْعُیوبِ یحِبُّونَ إِشَاعَةَ مَعَایبِ النَّاسِ لِیتَّسِعَ لَهُمُ الْعُذْرُ فِی مَعَایبِهِمْ.[1] کسانی که دارای عیوب و نقایص هستند، دوست دارند عیوب مردم را منتشر کنند تا راه عذرشان توسعه یابد.»
مسئولیت گریزی
افرادى که دارای روحیۀ اعتمادبه نفس هستند، در توانایى خود براى انجام مسئولیت شک ندارند و همواره از مسئولیت ها استقبال مىکنند و موفقیت خود را در گرو ایفاى مسئولیت مىدانند. برعکس، افراد بدون اعتمادبهنفس از پذیرش مسئولیت طفره مىروند؛ زیرا در توانایى خود در انجام مسئولیت، تردید دارند و پذیرش مسئولیت را با شکست مساوى مىدانند؛ ازاینرو، از پذیرفتن مسئولیت، شانه خالى کرده، از آن دورى مىکنند.
اتکا به دیگران
کسى که از روحیۀ اعتمادبه نفس برخوردار باشد، در رویارویى با مشکلات زندگى و نیز رسیدن به هدفهای خود، به تلاش و کوشش خود تکیه دارد و از وابستگى به دیگران پرهیز مىکند.
ولی برعکس، افراد بدون اعتمادبه نفس، به شدت به دیگران وابسته اند. اینگونه افراد به خود اطمینان لازم و کافی را ندارند و گمان میکنند اگر دست به کاری بزنند، نتیجۀ آن چیزی جز شکست نخواهد بود. از نگاه آنها دیگران از توانمندی هایی برخوردارند که او از آن محروم است؛ بنابراین، باید زمام امور را به دست آنها سپرد و خود برای موفق شدن به آنها متکی بود.
تقلید کورکورانه
از دیگر نشانه های کمبود اعتمادبه نفس، پیروی نسنجیده و کورکورانه از گفتار و رفتار دیگران است. کسی که تصور درستی از تواناییها و استعدادهای خود ندارد، از ابتکار و نوآوری دور است.
او رمز موفقیت را در پیروی ناسنجیده و تقلید کورکورانه از دیگران میبیند؛ ازاینرو میکوشد در رفتار و گفتار همچون دیگران عمل کند. گفتنی است که تقلید آگاهانه، که به معنای استفاده از تجربۀ دیگران و بهرهگیری از نظر متخصصان و کارشناسان و مراجعه به اهل خبره است، نشانۀ ضعف اراده و نبودن اعتمادبه نفس نیست،
بلکه براساس نیاز فطری و تعامل اجتماعی است؛ زیرا انسان نمیتواند در همۀ رشته ها تخصص پیدا کند و اطلاع کافی بهدست آورد به همین خاطر اسلام تقلید آگاهانه را تأیید میکند و حتی در فروع دین و احکام شرعی آن را امری واجب میداند.
ترس و گوشه گیری
از دیگر نشانه های نبودن اعتمادبه نفس انزوای شدید و کمرویی است. پدیدۀ کمرویی به مشکل روانی اجتماعی و آزاردهندۀ شخصی مربوط میشود که همواره به صورت ناتوانی یا معلولیت اجتماعی ظاهر میشود. به زبان ساده، کمرویی یعنی خودتوجهی بسیار و ترس از روبهرو شدن با افراد ناآشنا و گریز از ارتباط های اجتماعی.[2]
این پدیده خود را به انواع گوناگون در افراد بروز میدهد که ترس از سخن گفتن در میان جمع از آشکارترین نشانه های آن است. امام علی(ع) دراین باره میفرماید:
«بَیانُ الرَّجُلِ ینْبِئُ عَنْ قُوَّةِ جَنَانِه؛[3]سخن آدمی حاکی از درجۀ روحی اوست.»
فرد بدون اعتمادبه نفس نمیتواند با قدرت حرف بزند و از حقوق خود دفاع کند و اگر در موارد حساس بخواهد اظهارنظری کند، دچار ترس، لکنت زبان، دلهره و اضطراب میشود و با دیدن مردم خود را میبازد و عرق از پیشانی او جاری میشود.
جمعبندی
در یک نگاه کلی، نداشتن اعتمادبهنفس خودش را در رفتارهایی مثل تردید، وابستگی به دیگران، فرار از مسئولیت، حسادت، تقلید کورکورانه و انزوا نشان میدهد. این نشانهها بیانگر آن است که فرد هنوز شناخت و باور محکمی نسبت به تواناییهای خود ندارد. بنابراین، اولین گام برای تقویت اعتمادبهنفس، شناخت همین نشانهها و پذیرفتن وجود آنها در خود است تا مسیر رشد و تغییر هموار شود.
منابع
[1]. حسینبن محمد جمال خوانساری، شرح غررالحکم و دررالکلم، تصحیح: جلالالدین حسینی ارموی، تهران، دانشگاه تهران، 1366، ج 4، ص 38.
[2]. محمد سبحانینیا، بررسی مسائل جوانان، قم، بوستان کتاب، 1391، ص 42.
[3]. حسینبن محمد جمال خوانساری، همان، ج 3، ص 261.
سوالات و پاسخها
سوال: چگونه میتوانیم بفهمیم که اعتماد به نفسمان کم است؟
پاسخ: با شناخت نشانههای نداشتن اعتماد به نفس مانند تردید، وابستگی به دیگران، و فرار از مسئولیت.
سوال: یکی از نشانههای کمبود اعتماد به نفس چیست؟
پاسخ: تردید و دودلی در تصمیمگیری، که افراد کماعتماد به نفس را پیرو اراده دیگران میکند.
سوال: افراد با اعتماد به نفس پایین چگونه نسبت به دیگران احساس میکنند؟
پاسخ: معمولاً حسادت و تنفر نسبت به افرادی که دارای اعتماد به نفس بالایی هستند، دارند.
سوال: چرا افراد بدون اعتماد به نفس از پذیرش مسئولیت طفره میروند؟
پاسخ: زیرا در توانایی خود برای انجام مسئولیت تردید دارند و فکر میکنند که پذیرش مسئولیت با شکست همراه خواهد بود.
سوال: تقلید کورکورانه چه تاثیری بر کمبود اعتماد به نفس دارد؟
پاسخ: افرادی که اعتماد به نفس ندارند، معمولاً به پیروی نسنجیده از دیگران تمایل دارند و از ابتکار و نوآوری دور میشوند.
سوال: کمرویی چه نشانهای از نبود اعتماد به نفس است؟
پاسخ: انزوای شدید و ترس از ارتباطهای اجتماعی، که خود را بهصورت ناتوانی اجتماعی نشان میدهد.
سوال: چه گامی برای تقویت اعتماد به نفس باید برداشت؟
پاسخ: اولین گام، شناخت و پذیرفتن نشانههای نداشتن اعتماد به نفس و تلاش برای اصلاح آنها است.
