حرام خواری و خوردن مال یتیم چه پیامدهای ناگواری دارد؟
پيامدهاى ناگوار حرامخواری و خوردن مال یتیم
پاسخ
حرام خوارى، علاوه بر زشتى و حرمت تكليفى، از نظر وضعى نيز پيامدهاى خطرناكى دارد كه خواه ناخواه گريبان حرام خوار را خواهد گرفت.
بر شمردن همه آن ناهنجاريها، اگر نگوييم ناممكن مى نمايد، به طور قطع كارى دشوار خواهد بود كه از عهده اين مطلب بر نمى آيد، پس به عنوان «مشت نمونه خروار» تعدادى را در زير مى آوريم.
1)بى خاصيتى عبادت
رسول اكرم صلّى الله عليه وآله در اين باره مى فرمايد: «الْعِبادَةُ مَعَ اكْلِ الْحَرامِ كَالْبِناءِ عَلَى الرَّمْلِ[1] پرستش توأم با حرامخوارى، همچون ساختن ساختمان بر ماسه است (بى بنياد است)».
2)مبارزه با حق و عدالت
چنانكه سيدالشهدا عليه السلام، در روز عاشورا، به لشكريان يزيد فرمود: «فَقَدْ مُلِئَتْ بُطُونُكُمْ مِنَ الْحَرامِ وَ طُبِعَ عَلى قُلُوبِكُمْ وَيْلَكُمْ الا تُنْصِتُونَ الا تَسْمَعُونَ؟[2]
حقّا كه شکم هایتان از حرام خواری پر شده و بر دلهايتان، مُهر خورده! آيا ساكت نمى شويد، آيا گوش فرا نمى دهيد؟!»
نقل شده كه مهدى- خليفه عباسى- شريك بن عبدالله را، كه دانشمندى پرهيزكار بود، طلبيد و يكى از سه كار زير را به او پيشنهاد داد.
قضاوت، تربيت فرزندان خليفه يا يك بار غذا خوردن در كاخ. شريك، پيشنهاد سوم را- كه در ظاهر آسان مى نمود- پذيرفت، ولى پس از خوردن يك وعده غذا بر سر سفره خليفه- كه به طور مسلّم از حرام تهيه شده بود و با حرام خواری هم تربيت فرزندان او را به عهده گرفت و هم متصدّى منصب قضاوت آن دستگاه ستمگر شد![3]
3)ملعونِ خداوند قرار گرفتن
رسول اكرم صلّى للّه عليه وآله مى فرمايد: «اذا وَقَعَتِ اللُّقْمَةُ مِنْ حَرامٍ فى جَوْفِ الْعَبْدِ لَعَنَهُ كُلُّ مَلَكٍ فِى السَّمواتِوَالْارْضِ [4] وقتى لقم هاىی از حرام خواری در شكم بندها قرار مى گيرد، هر فرشته اى در آسمانها و زمين، او را لعنت مى كند».
4)شقاوت ابدى
بدون ترديد، استمرار حرامخوارى، سعادت دو سرا را نابود مىكند و جز محروميت از بهشت و شقاوت و بدفرجامى به بار نخواهد آورد، چنانكه همان حضرت فرمود: «مَنْ نَبَتَ لَحْمُهُ مِنَ السُّحْتِ فَالنَّارُ اوْلى بِهِ[5]
كسى كه گوشتش از حرام روييده، آتش، شايسته اوست».
خوردن مال يتيم
«يتيم»، كودك يا نوجوان نابالغى است كه پدر خويش را از دست داده و منظور از «خوردن مال يتيم» هرگونه تصرّف نابجا و نامشروع در اموال يتيمان است.
خواه از سوى نزديكان و قيّم آنها صورت پذيرد، يا از سوى غريبه هايى كه به نحوى به آن اموال دسترسى دارند.
خوردن مال يتيم از نظر دين، خرد، فطرت و احساسات پاك انسانى، زشت و نكوهيده است؛ انسانهاى مؤمن و پاك طينت و خردمند، اجازه تصرف نابه جا و غير قانونى در اموال چنين افرادى را به خود نمى دهند.
توبيخ شديد
اسلام، با شدّت، پديده شوم خوردن مال يتيم را محكوم و پيروان خويش را از آن برحذر داشته است؛ بيشترين نقش را در اين رابطه، فقه و حقوق اسلامى بر عهده دارند.
و در اينجا تنها از زاويه اخلاق به موضوع مى نگريم. قرآن مجيد، خورنده مال يتيم را به طور جدّى مورد تهديد قرار داده، مى فرمايد:
«انَّ الَّذينَ يَأْكُلُونَ امْوالَ الْيَتامى ظُلْماً انَّما يَأْكُلُونَ فى بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعيراً (نساء: 10)؛
كسانى كه ثروت يتيمان را به ستم مى خورند، در واقع، آتش خورده اند و بزودى در شعله هاى آتش مى سوزند».
امام باقر عليه السلام در تفسير اين آيه مى فرمايد:
«خورنده مال يتيم، روز قيامت، در حالى كه آتش از اندرونش زبانه مى كشد و از دهانش خارج مى شود، (به محشر) مى آيد و [از اين حالت او] همه مى فهمند كه او مال يتيم مى خورده است.»[6]
طبق قاعده «هر گناهى كه مستوجب آتش دوزخ باشد، كبيره است.»[7]
خوردن مال يتيم نيز از گناهان كبيره به شمار مى آيد.
چنانكه حضرت صادق (ع) نيز بدان تصريح كرده است.[8]
رسول گرامى اسلام صلّى الله عليه وآله نيز در اين باره فرموده است: «شَرُّ الْمَآكِلِ اكْلُ مالِ الْيَتيمِ[9] بدترين خوراكيها، خوردن مال يتيم است».
امام صادق عليه السلام نيز مى فرمايد:
«خداوند، خورنده مال يتيم را به دو عقوبت تهديد كرده:
يكى در آخرت- كه دوزخ است- و ديگرى در دنيا، چرا كه فرموده است: «وَلْيَخْشَ الَّذينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ» (نساء: 9)؛ يعنى: بايد بترسند از اينكه آنچه بر سر يتيمان مردم آورده اند، بر سر يتيمان خودشان بياورند!»[10]
جمعبندی
لقمه حرام عبادت را بیاثر میکند، دل را از پذیرش حق بازمیدارد، انسان را به ستم و همراهی با باطل میکشاند و سرانجام به شقاوت و محرومیت از سعادت الهی میانجامد.
بنابراین، خوردن مال یتیم بهعنوان یکی از زشتترین و سنگینترین نمونههای مال ناحق، با تهدیدهای سخت دنیوی و اخروی همراه شده و در شمار گناهان کبیره قرار گرفته است.
از نگاه اسلام، پاسداری از پاکی درآمد و پرهیز از هرگونه تصرف ناحق، شرط اساسی دینداری، سلامت اخلاق فردی و برپایی عدالت در جامعه بهشمار میآید.
منابع
[1] . محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء و التراث، 1403 ق، ج 103، ص 12.
[2] . همان، ج 45، ص 8.
[3] . سید عبدالحسین دستغیب، گناهان كبيره، تهران، صبا، 1361، ج 1، ص 397( پاورقى).
[4] . محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، همان، ج 103، ص 16.
[5] . میرزا حسین نوری طبرسی، مستدرک الوسائل، بیروت، مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، 1408 ق، ج 13، ص 332.
[6] . محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، قم، دارالحدیث، 1429 ق، ج 2، ص 31- 32.
[7] . روح الله خمینی، تحريرالوسيله، قم، اسماعیلیان، 1367، ج 1، ص 274.
[8] . محمد بن یعقوب کلینی، الكافى، همان، ج 2، ص 277.
[9] . همان، ج 8، ص 81.
[10] . همان، ج 5، ص 28.
پیوندها
مرکز فضای مجازی حقیق در آپارات
پرسش و پاسخ
سوال ۱:
حرامخواری از نظر وضعی چه پیامدهایی دارد؟
پاسخ:
حرامخواری علاوه بر زشتی و حرمت تکلیفی، پیامدهای خطرناکی دارد که شامل بیخاصیتی عبادت، مبارزه با حق و عدالت، ملعون شدن توسط فرشتگان، و شقاوت ابدی است.
سوال ۲:
چرا رسول اکرم (ص) حرامخواری را با ساختن ساختمان بر ماسه مقایسه کردهاند؟
پاسخ:
رسول اکرم (ص) فرمودهاند: «عبادت با حرامخواری همچون ساختن ساختمان بر ماسه است» که بیانگر بیبنیادی و بیارزشی عبادت توأم با حرامخواری میباشد.
سوال ۳:
نمونههایی از پیامدهای دنیوی و اخروی حرامخواری چیست؟
پاسخ:
پیامدهای دنیوی شامل بیخاصیتی عبادت و ملعون شدن است و پیامدهای اخروی شامل شقاوت ابدی و محرومیت از بهشت میباشد.
سوال ۴:
چرا خوردن مال یتیم از گناهان کبیره به شمار میآید؟
پاسخ:
خوردن مال یتیم به دلیل تهدیدات شدید و صریح قرآن و احادیث پیامبر اکرم (ص) و امامان (ع) بهعنوان یکی از زشتترین و سنگینترین نمونههای تصرف ناحق مورد نکوهش قرار گرفته و در زمرهی گناهان کبیره محسوب میشود.
سوال ۵:
پیامد خوردن مال یتیم طبق قرآن چیست؟
پاسخ:
قرآن کریم میفرماید کسانی که مال یتیم را به ستم میخورند، در واقع آتش درون خود میخورند و به زودی در شعلههای آتش خواهند سوخت.
سوال ۶:
اسلام چه دیدگاهی درباره تصرف ناحق در اموال دارد؟
پاسخ:
اسلام پاسداری از پاکی درآمد و پرهیز از هرگونه تصرف ناحق را شرط دینداری، سلامت اخلاق فردی و برپایی عدالت در جامعه میداند.
سوال ۷:
امام صادق (ع) درباره خوردن مال یتیم چه فرمودهاند؟
پاسخ:
امام صادق (ع) فرمودهاند که خوردن مال یتیم از گناهان کبیره است و خداوند خورنده مال یتیم را به عقوبت در دنیا و آخرت تهدید کرده است.
