کجا باید خدا را یاد کنیم؟
چرا و در کدام موقعیتهای مختلفِ زندگی، یاد خدا میتواند عمیقترین تأثیر را بر رفتار، آرامش و انتخابهای انسان بگذارد؟
پاسخ
انسان در لحظههای مختلف زندگی، از اوج خشم و بحران تا شادی و خلوت، به چیزی نیاز دارد که مسیرش را روشن، دلش را آرام و قدمش را استوار کند.
قرآن و روایتها دقیقاً برای همین لحظات، راهکاری مشترک و همیشه در دسترس معرفی کردهاند: یاد خدا. اما سؤال این است که در کدام موقعیتها ذکر خدا بیشترین اثر را دارد؟ در ادامه موارد و جاهايى كه ذكر خدا مورد سفارش واقع شده است را بیان میکنیم:
الف) ميدان جنگ
قران كريم مى فرمايد: «يا ايُّهَاالَّذينَ امَنُوا اذا لَقيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَاذْكُرُواللَّهَ كَثيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (انفال: 45)؛
اى كسانى كه ايمان آورده ايد، هرگاه با گروهى برخورد كرديد، ثابت قدم باشيد و خدا را بسيارياد كنيد، شايد رستگار شويد».
هنگام پيكار دو سپاه ايمان و كفر، آنچه كه مؤمن مجاهد را بر كافر برترى مى دهد، ايمان خالص و ياد خداست كه به صورت ذكرهاى مقدس «اللَّهُ اكبَرُ» و «لاالهَ الَّا اللَّهُ» و مانند آن ابراز مى گردد.
و در فضاى عطرآگين جبهه ها مى پيچد و بر فرق دشمن كوبيده مى شود و آنها را به خاك ذلّت مى افكند.
امير مؤمنان عليه السلام فرمود:
«اذا لَقيتُمْ عَدُوَّكُمْ فِى الْحَرْبِ فَاقِلُّوا الْكَلامَ وَاكْثِرُوا ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ[1]
هرگاه درميدان نبرد با دشمن رو به رو شديد، كمتر حرف بزنيد و بيشتر به ياد خداى بزرگ باشيد».
ب) بازار
على (ع) فرمود: «اكْثِرُوا ذِكْرَاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ اذا دَخَلْتُمُ الْاسْواقَ وَعِنْدَ اشْتِغالِ النَّاسِ فَانَّهُ كَفَّارَةٌ لِلذُّنُوبِ وَ زِيادَةٌ فِىالْحَسَناتِ وَلا تُكْتَبُوا فِى الْغافِلينَ[2]
هرگاه وارد بازار شديد و هنگام اشتغال مردم، خدا را بسيار ياد كنيد كه آن كفاره گناهان بوده و حسنات را زياد مى كند و در آن حال، شما در گروه غافلان نوشته نمى شويد.
پ) هنگام غضب
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود:
«يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: يَابْنَ ادَمَ اذْكُرْنى حينَ تَغْضِبُ، اذْكُرْكَ حينَ اغْضِبُ …[3] خداوند بزرگ مى فرمايد: اى فرزند آدم! هنگام غضب مرا ياد كن، تا هنگام غضب و خشم خود تو را ياد كنم ….
ت) درتنهايى و هنگام لذّت
امام باقر عليه السلام فرمود:
«فِى التَّوْراةِ مَكْتُوبٌ يا مُوسى اذْكُرْنى فِى خَلَواتِكَ وَعِنْدَ سُرُورِ لَذَّاتِكَ، اذْكُرْكَ عِنْدَغَفَلاتِكَ …[4]
درتورات نوشته شده اى موسى درتنهايي ها و هنگام خوشحالى لذت هاى خود، مرا ياد كن، تا هنگام غفلت هایت تو را ياد كنم »
ث) بعد از گناه و ظلم بر نفس
قرآن كريم، پرهيز كاران را به ذكر خدا و توبه و استغفار بعد از انجام گناه و ظلم بر نفس، ستوده، مى فرمايد:
«وَالَّذينَ اذا فَعَلُوا فاحِشَةً اوْظَلَمُوا انْفُسَهُمْ ذَكَرُوااللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ …(آل عمران: 135)؛
(پرهيزكاران) كسانى هستند كه هرگاه عمل ناشايست هاى از آنان سرزند و ظلمى به نفس خويش كنند، خدا را به ياد آورده و از گناه خود به درگاه خدا استغفار مى كنند».
ج) نماز جمعه
خداوند به مؤمنان امر كرده كه هرگاه منادى، براى نماز جمعه ندا دهد، به طرف ذكر خدا جايگاه هاى نماز جمعه بشتابند.
«… اذا نُودِىَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْ الى ذِكْرِاللَّهِ (جمعه: 9)؛ هرگاه شما را براى نماز روز جمعه بخوانند، در آن حال به سوى ذكر خدا بشتابيد
ح) مواقف و هنگام حج
قرآن كريم مى فرمايد:
«وَاذْكُرُواللَّهَ فى ايَّامٍ مَعْدُوداتٍ (بقره: 203)؛
خداوند را در روزهاى معيّن (ايام حج) ياد كنيد. كوتاه سخن آنكه هدف اسلام، اين است كه پيروانش همواره و درهمه حال به ياد خدا باشند و به درج هاى برسند كه هميشه خود را درمحضر خدا دانسته، درهمه احوال خدا را ياد نمايند.
چنانچه خداوند متعال «اولواالالباب» وخردمندان واقعى را به اين صفت ستوده، مى فرمايد:
«الَّذينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَقُعُودًا وَعَلى جُنُوبِهِمْ(آل عمران: 191)؛ (خردمندان حقيقى) آنانند كه خدا را در حال ايستاده و نشسته و در حال خفتن، ياد مى كنند»
جمعبندی
متن حاضر مجموعهای از جایگاهها و موقعیتهایی را بیان میکند که در آنها «ذکر خدا» اهمیت ویژهای دارد و در قرآن و روایات به آنها سفارش شده است.
یاد خدا در شرایط گوناگون زندگی سختترین عرصهها تا سادهترین لحظهها نقش تعیینکنندهای در هدایت، آرامش و رشد معنوی انسان دارد.
پس از گناه و خطا، ذکر همراه با استغفار، نشانه پرهیزکاری و راه بازگشت به رحمت الهی است. همچنین در نماز جمعه و ایام حج، ذکر خدا محور حضور معنوی و بندگی است.
در نهایت، قرآن صاحبان خرد را کسانی میداند:
که در همه حال ایستاده، نشسته یا در حالت خواب به یاد خدا هستند. هدف اصلی این توصیهها رساندن انسان به مقام دائمالذکر بودن است؛ مقامی که انسان در هر شرایطی خود را در محضر خدا میبیند.
منابع
[1] . محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء و التراث، ج 93، ص 154.
[2] . همان
[3] . همان، ج 77، ص 179.
[4] . همان، ج 13، ص 328.
پیوندها
مرکز فضای مجازی حقیق در آپارات
پرسش و پاسخ در خصوص یاد خدا
در میدان جنگ، چرا ذکر خدا اهمیت ویژهای دارد؟
ذکر خدا در میدان جنگ باعث تقویت ایمان و برتری روحی مجاهدان میشود. آیه 45 سوره انفال و فرمایشات امام علی (ع) به اهمیت یاد خدا برای تحقق پیروزی و استواری در نبرد اشاره میکند.
ذکر خدا در بازار و هنگام اشتغال چه فوایدی دارد؟
ذکر خدا در بازار و هنگام اشتغال باعث کفاره گناهان، افزایش حسنات و حفظ انسان از غفلت میشود، چنانکه امام علی (ع) به اهمیت آن اشاره کرده است.
در زمان غضب، چه توصیهای در مورد یاد خدا داریم؟
پیامبر اکرم (ص) فرمودهاند هنگام غضب باید خدا را یاد کنیم تا در هنگام خشم الهی، از رحمت و توجه او برخوردار شویم.
ذکر خدا در تنهایی و هنگام لذت چه تأثیری دارد؟
طبق فرمایش امام باقر (ع)، یاد خدا در تنهایی و لذتها موجب میشود خدا در زمانهای غفلت بهیاد ما باشد و از حمایت الهی بهرهمند شویم.
چرا پس از گناه و ظلم به نفس، ذکر خدا توصیه شده است؟
ذکر خدا پس از گناه و ظلم باعث توبه، استغفار و بازگشت به رحمت الهی میشود، و طبق آیه 135 آل عمران، نشاندهنده پرهیزکاری است.
اهمیت ذکر خدا در نماز جمعه و ایام حج چیست؟
ذکر خدا در نماز جمعه و ایام حج باعث تشکیل محور معنوی برای بندگی و حضور در پیشگاه خدا میشود، و آیه 9 سوره جمعه به اهمیت آن اشاره دارد.
قرآن چگونه از صاحبان خرد یاد میکند؟
قرآن صاحبان خرد را کسانی میداند که در همه حالتها (ایستاده، نشسته یا خوابیده) به یاد خدا هستند، بهطوری که آنها به مقامی میرسند که همیشه خود را در محضر خدا میبینند، مطابق آیه 191 آل عمران.
