چرا امام حسین (ع) با یزید بیعت نکرد؟
بیعت، در فرهنگ سیاسی اسلام، تنها یک اعلام وفاداری ظاهری نبود؛ بلکه به معنای پذیرش مشروعیت و تأیید حاکمیت فردی بود که سرنوشت جامعه اسلامی را در دست میگرفت.
از همین رو، تصمیم امام حسین (ع) برای بیعت نکردن با یزید، یک انتخاب ساده یا شخصی نبود، بلکه موضعی سرنوشتساز در برابر انحرافی بزرگ در مسیر اسلام به شمار میرفت.
یزید نهتنها از نظر اخلاقی و اعتقادی شایستگی رهبری جامعه اسلامی را نداشت، بلکه حکومت او نماد آشکار تبدیل خلافت به سلطنت موروثی و بیتوجهی به ارزشهای دینی بود.
در چنین شرایطی، امام حسین (ع) به عنوان فرزند پیامبر (ص) و پاسدار دین، نمیتوانست با سکوت یا بیعت، مهر تأییدی بر این انحراف بزند.
از اینرو، مخالفت آن حضرت، آغاز راهی شد که به احیای حقیقت اسلام و ماندگاری پیام عاشورا انجامید.
شناخت شخصیت و زندگی یزید
براى آنكه بدانيم چرا «امام حسين (ع)» با «يزيد» بيعت نكرد، نخست لازم است «يزيد» را بشناسيم و از زندگى خصوصى و سياسى او آگاه شويم.
«يزيد»، جوانى عيّاش، آلوده به گناه و معتاد به شراب بود. او در كودكى در ميان قبيله «بَنى كِلاب» نزد دائيهايش كه پيش از اسلام مسيحى بودند، زندگى مىكرد و به آدابشان خو گرفته بود.
با آنان شراب مىخورد و سگ بازى مىكرد.»[1]
«ابنِ حَنْظَلَه» پس از بازگشت از شام و مشاهده زندگى يزيد از نزديك، به مردم مدينه چنين گزارش داد:
«از نزد مردى بى دين، شرابخوار، نوازنده تار و سگ باز مىآيم.
يزيد كسى است كه مادر و دختر و خواهران را يكجا به عقد ازدواج خود در مىآورد و به نماز اهميّتى نمىدهد!»[2]
مخالفت برخی کارگزاران با ولایتعهدی یزید
رسوايى يزيد بدان پايه رسيده بود كه جريان ولايتعهدى وى حتّى براى كسانى چون «زياد بن ابيه» كه جرثومه زشتى و پليدى بود، امرى غريب و شگفت مى نمود.
«زياد» در پاسخ معاويه كه گفته بود:
از مردم بصره براى يزيد بيعت بگيرد، محرمانه پاسخ داد: «چگونه مىتوان مردم را به بيعت «يزيد» فراخواند در حالى كه با سگها و بوزينه ها بازى مىكند، لباسهاى رنگارنگ مى پوشد، به نوشيدن شراب معتاد است و روز را به آلات موسيقى پايان مى برد؟»
آنگاه به وى پيشنهاد كرد:
«اگر چنين قصدى دارى، يزيد را براى يكى دوسال به پيشه ساختن روش نيكو وادار كن تا بتوانيم امر را بر مردم مشتبه سازيم و براى او بيعت بگيريم.»[3]
ریشههای فکری و تربیتی یزید
يزيد، كينه و دشمنى با «بنى هاشم» و خاندان پيامبر (ص) را از پدر، و روحيّه صحرانشينى و بىبند و بارى و پندارهاى خرافى جاهلى را از مادرش «مَيْسُوِن» صحرانشين، و ميگسارى و دشمنى با اسلام و مسلمانان را از معلّم سرخانهاش «سَرجوُنِ» رومى مسيحى فرا گرفته بود. ازاين رو، به هنگام نوشيدن شراب مى گفت:
«فَانْ حُرِّمَتْ يَوْماً عَلى دينِ احْمَدَ فَخُذْها عَلى دينِ الْمَسيحِ بْنِ مَرْيَمِ[4] اگر شراب در آيين احمد (صلىالله عليه و آله) حرام است، تو آن را بر آيين «عيسى بن مريم» بنوش».
«ابن عَقيل» مى گويد:
از شواهدى كه بر كفر و زندقه يزيد دلالت مىكند- چه رسد به سبّ و لعن او- اشعار اوست كه الحادش را آشكار مى كند و پرده از روى درون ناپاك و اعتقاد زشتش بر مىدارد.[5]
از جمله، اين دوبيت است كه به هنگام زدن چوب بر دهان و دندان سربريده امام حسين (ع) خواند:
لَعِبَتْ هاشِمُ بِالْمُلْكِ فَلا خَبَرٌ جاءَ وَلا وَحْىٌ نَزَلَ
لَسْتُ مِنْ خِنْدِفَ انْ لَمْ انْتَقِمْ مِنْ بَنى احْمَدَ ماكانَ فَعَلَ
بنىهاشم با حكومت بازى كردند؛ وگرنه، نه خبرى آمده و نه وحيى نازل شده است.
از (نسل) «خندف» نيستم اگر از فرزندان احمد (پيامبر (ص))، انتقام آنچه او (درباره پدرانم) انجام داد، نگيرم.[6]
پیامد بیعت با یزید
بيعت با يزيد، با چنين خصوصيّات و اعتقاداتى به معناى تأييد وى و تثبيت خلافت موروثى اوست؛ خلافتى كه رسماً به سلطنت موروثى تبديل شده بود و با زير پاگذاردن قوانين و مقدّسات مذهبى و صرف اموال عمومى مسلمانان در راه عيّاشى و هوسرانى و تجاهر به فسق و فجور و ميگسارى و ميمون بازى و سگ بازى و … مخالفت علنى خود را با آيين اسلام اعلام كرده بود.
بيعت با چنين فردى و تأييد چنين حكومتى از يك فرد مسلمان كه كمترين آگاهى از اسلام داشته و به آن معتقد باشد سزاوار نيست؛ چه رسد به فرزند پيامبر (ص) كه تربيت يافته مكتب وحى و تغذيه شده از پستان رسالت و امامت مىباشد.
جمعبندی
بیعت در فرهنگ سیاسی اسلام به معنای پذیرش مشروعیت حاکم است؛ بنابراین بیعت با یزید فقط یک اعلام وفاداری ساده نبود، بلکه تأیید حکومت و روش او به شمار میرفت. امام حسین (ع) به دلیل ویژگیهای شخصیتی و عملکرد یزید، او را شایسته رهبری جامعه اسلامی نمیدانست. یزید فردی عیاش، شرابخوار و بیاعتنا به ارزشهای دینی معرفی شده و رفتارهای او با اصول اسلام سازگار نبود. افزون بر این، حکومت او نشانه تبدیل خلافت اسلامی به سلطنت موروثی و فاصله گرفتن از تعالیم اسلام بود.
از نگاه امام حسین (ع)، بیعت با چنین فردی به معنای تأیید فساد و انحراف در حکومت اسلامی بود؛ به همین دلیل آن حضرت برای حفظ حقیقت دین و جلوگیری از مشروعیت یافتن این حکومت، از بیعت با یزید خودداری کرد. این موضعگیری سرانجام به قیام عاشورا انجامید و به عنوان تلاشی برای احیای ارزشهای اصیل اسلام در تاریخ ماندگار شد.
منابع
[1] . ر. ك. باقر شریف القریشی، حياة الامام الحسين( ع)، بیروت، دارالجیل، 1413 ق ، ج 2، ص 180.
[2] . ر. ك. یوسف بن قزاوغلی ابن جوزی، تذكرة الخواص، با مقدمه سيد محمد صادق بحرالعلوم، قم، المجمع العالمي لآهل البيت، 1426 ق،
ص 115 و محمد بن جریر طبری، تاريخ طبرى، ترجمه: ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر، 1362، ج 4، ص 368.
[3] . احمد بن اسحاق یعقوبی، تاريخ يعقوبى، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ج 2، ص 220.
[4] . شیخ عباس قمی، تتمةالمنتهى، تصحیح: باقر بیدهندی، قم، دلیل ما، 1382، ص 43.
[5] . یو سف بن قزاوغلی ابن جوزی، تذکره الخواص، همان، ص 260.
[6] . محسن امین، اعيان الشيعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1363، ج 1، ص 616.
پرسش و پاسح
1. سوال: بیعت در فرهنگ سیاسی اسلام به چه معناست؟
پاسخ: بیعت در فرهنگ سیاسی اسلام به معنای پذیرش مشروعیت و تأیید حاکمیتی است که سرنوشت جامعه اسلامی را در دست میگیرد، نه فقط یک اعلام وفاداری ظاهری.
2. سوال: چرا امام حسین (ع) با یزید بیعت نکرد؟
پاسخ: امام حسین (ع) به دلیل فساد اخلاقی، اعتقادی و عملکرد یزید، بیعت با او را تأیید انحراف در مسیر اسلام و مشروعیت دادن به فساد میدانست و به همین جهت از بیعت با یزید خودداری کرد.
3. سوال: عملکرد یزید چه انحرافاتی را در حکومت اسلامی ایجاد کرد؟
پاسخ: حکومت یزید نماد تبدیل خلافت اسلامی به سلطنت موروثی بود و او با رفتارهایی چون شرابخواری، عیاشی، و میمونبازی، آشکارا قوانین و ارزشهای دینی اسلام را زیر پا میگذاشت.
4. سوال: مخالفت امام حسین (ع) با یزید چه پیامدی داشت؟
پاسخ: مخالفت امام حسین (ع) با یزید سرانجام به قیام عاشورا انجامید و به عنوان تلاشی برای احیای ارزشهای اصیل اسلامی در تاریخ ماندگار شد.
5. سوال: گزارش «ابن حنظله» درباره یزید چه مواردی را مطرح میکند؟
پاسخ: «ابن حنظله» یزید را فردی بیدین، شرابخوار، نوازنده تار، و کسی که حتی به نماز اهمیتی نمیداد و فساد اخلاقی و اعتقادی آشکاری داشت، معرفی میکند.
6. سوال: یزید افکار و رفتارهای خود را از چه کسانی به ارث برده بود؟
پاسخ: یزید دشمنی با بنیهاشم و بنیانهای اسلام را از پدرش، روحیه صحرانشینی و خرافات جاهلی را از مادرش، و میگساری و خصومت با اسلام را از معلم سرخانهاش «سرجونِ» رومی مسیحی آموخته بود.
7. سوال: از دیدگاه امام حسین (ع)، بیعت با یزید چه معنایی داشت؟
پاسخ: از دیدگاه امام حسین (ع)، بیعت با یزید به معنای تأیید فساد، انحراف و مشروعیتدهی به حکومتی بود که آشکارا با اسلام و ارزشهای دینی در تضاد بود.
