قدرت و امنیت، دو مفهوم بنیادین در دانش سیاسی هستند که نسبت میان آن‌ها همواره از پرسش‌های اساسی اندیشه سیاسی به شمار رفته است. در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی، این دو مفهوم در چارچوبی اسلامی و قرآنی، معنایی متعالی می‌یابند. قدرت متعالی بر «علم و اراده» الهی استوار است و امنیت متعالی، «ایمان همراه با مبارزه با ظلم» تعریف می‌شود. امام خامنه‌ای با استناد به روایت «اَلقُدرَةُ تُذهِبُ الحَفیظَةَ» (قدرت، کینه را از بین می‌برد)، بر این نکته تأکید دارند که ناتوانی و ضعف، علت ظلم و ناامنی است و امنیت، معلول قدرت است. قرآن کریم نیز می‌فرماید: «وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ» (آل عمران: ۱۳۲) که نشان می‌دهد اطاعت از قدرت الهی، مقدمه رحمت و امنیت است.

در اندیشه رهبری، میان قدرت و امنیت چهار نوع نسبت قابل شناسایی است. نخست، نسبت علی و معلولی که قدرت، پدیدآورنده امنیت است و ضعف، منشأ ناامنی. امام خامنه‌ای با اشاره به آیه «وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ» (انفال: ۲۶)، بر این نکته تأکید دارند که استضعاف، زمینه‌ساز سلطه دشمن است. دوم، نسبت هم‌افزایی که افزایش امنیت، افزایش قدرت را به دنبال دارد و بالعکس. سوم، نسبت معکوس که هرچه قدرت متعالی بیشتر باشد، ناامنی کاهش می‌یابد و برعکس. چهارم، نسبت وسیله و هدف که در آن قدرت ابزار است و امنیت، هدف فعل سیاسی محسوب می‌شود. امام خامنه‌ای با استناد به نهج‌البلاغه که می‌فرماید: «کونا لِلظَّالِمِ خَصْمًا وَلِلْمَظْلُومِ عَوْنًا» (نامه ۴۷)، بر این نکته تأکید دارند که قدرت باید در خدمت حمایت از مظلوم و تأمین امنیت باشد.

دوران پیش از انقلاب، نماد «قدرت منفعل» و وابسته است. اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰، توقیف و غارت نفت‌کش‌های ایران توسط انگلیسی‌ها، وابستگی نظامی ایران به آمریکا در دهه چهل، و جدایی بحرین از ایران در دهه پنجاه، نشانه‌های این ضعف و انفعال است. امام خامنه‌ای فرموده‌اند که روزگاری کسی در دنیا به ملت ایران اعتنا نمی‌کرد و آن‌هایی که به اینجا می‌آمدند، از خود این ملت حق توحش می‌گرفتند (بیانات ۱۳۷۴/۱۱/۲۰). بر اساس اسناد لانه جاسوسی، وابستگی نظامی ایران به آمریکا به اندازه‌ای بود که اگر پشتیبانی آمریکا از نیروهای مسلح ایران نباشد، آن‌ها قادر نخواهند بود در مقابل دشمن بیش از دو هفته دوام بیاورند (اسناد لانه جاسوسی، ۱۳۷۰، ج۸، ص ۲۰۰). در این دوره، رابطه قدرت و امنیت به صورت نسبت معکوس برقرار بود: کاهش قدرت، برابر با افزایش ناامنی و افزایش ناامنی، برابر با کاهش قدرت بود.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران توانست از مرحله قدرت منفعل خارج شده و به «قدرت دفاعی» دست یابد. دوران دفاع مقدس هشت‌ساله، نقطه عطف این تحول بود. امام خامنه‌ای فرموده‌اند که در این جنگ، دشمن با کمک همه دنیا به ایران اسلامی حمله کرد و می‌خواست بخشی از خاک این کشور را بگیرد اما شکست خورد و بینی‌اش به خاک مالیده شد (بیانات ۱۳۷۹/۷/۶). این پیروزی، نشان‌دهنده قدرت ایمان و رهبری ولایت فقیه بود. امام خمینی(ره) نیز در این باره فرموده بودند که بحمدالله تا به اینجا رسیده‌ایم که امروز مورد توجه تمام قدرت‌های بزرگ هستیم (صحیفه امام، ج۱۳، ص ۱۱۸). در مرحله بعد، ایران به «قدرت بازدارندگی» دست یافت. تولید موشک شهاب در دهه هفتاد و هشتاد شمسی، نماد این تحول بود. امام خامنه‌ای تأکید کرده‌اند که قدرت بازدارنده نه در موضع تجاوز و سلطه‌طلبی است و نه در موضع انفعال و سازش با ظالم، بلکه در موضع مقاومت قدرت‌بنیاد و بازدارنده قرار دارد (بیانات ۱۳۹۸/۷/۲۱ و ۱۳۹۶/۲/۲۰). ایشان با استناد به آیه ۶۰ سوره انفال («وَاَعِدُوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ…») بر لزوم آمادگی در ابعاد مختلف از جمله قدرت سازمانی، علمی، تاکتیکی، عزم راسخ، ایمان قوی و انگیزه روزافزون تأکید دارند.

در دهه‌های اخیر، ایران به «قدرت ضربت متقابل» نیز دست یافته است. توقیف نفت‌کش انگلیسی در خلیج فارس، موشک‌باران پایگاه عین‌الاسد در پاسخ به ترور سپهبد سلیمانی، و نیز عملیات‌های وعده صادق یک و دو، نمونه‌های عینی این سطح از قدرت هستند. همچنین رویدادهای موسوم به جنگ تحمیلی دوم و سوم، نشان‌دهنده ارتقای توانایی بازدارندگی و واکنش سریع در مواجهه با تهدیدات فرامنطقه‌ای است. امام خامنه‌ای با عبارت «دوران بزن و در رو تمام شد» (بیانات ۱۳۹۴/۲/۱۶) و «اگر یکی بزنید ده تا می‌خورید» (بیانات ۱۳۹۷/۳/۱۴)، بر ورود رسمی ایران به این مرحله از قدرت تأکید فرموده‌اند. ایشان تصریح کرده‌اند که موشک، مایه امنیت و نقطه قوت است و از کسانی که با دشمن هم‌صدا شده و قدرت موشکی را بی‌فایده می‌خوانند، اظهار تأسف کرده‌اند (بیانات ۱۳۹۷/۳/۱۴).

رضا لک زایی