انسجام و تاب‌آوری ملی در برابر تهدید خارجی؛ از دفاع مقدس تا بحران‌های معاصر

 

مقدمه:

انسجام اجتماعی، مشارکت مردمی، تاب‌آوری روانی و اقتصادی و برخورداری از پشتوانه‌های فرهنگی و دینی، از مؤلفه‌های مهم توانمندی جوامع در مواجهه با تهدیدهای خارجی به شمار می‌روند. تجربه دفاع مقدس و همچنین رخدادهای امنیتی و نظامی سال‌های اخیر، نمونه‌هایی از نقش‌آفرینی مردم، خانواده‌ها، گروه‌های داوطلب، نهادهای امدادی و رسانه‌ها در پشتیبانی از جامعه در شرایط بحرانی ارائه می‌کنند.

در این چارچوب، می‌توان مهم‌ترین مؤلفه‌های اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر انسجام و تاب‌آوری ملی را در محورهای زیر بررسی کرد.

 

۱. انسجام و وحدت ملی در برابر تهدید خارجی

حبل‌الله استوار؛ ید واحده در دفاع مقدس

تاریخ تقابل جبهه توحید با استکبار نشان داده است که بزرگ‌ترین خطای محاسباتی بدخواهان، نشناختن سرشت الهی و پیوند

ناگسستنی جامعه ایمانی است. دشمن همواره گمان می‌برد که با ایجاد بحران و تهدید نظامی، گسل‌های اجتماعی فعال شده و امت راه پراکندگی در پیش می‌گیرد؛ اما غافل از این هدایت قرآنی است که سختی‌ها بوته آزمایشی برای تحقق «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» است.

در سال‌های پرحماسه دفاع هشت‌ساله، ترنم نام ایران و پرچم اسلام، همه قومیت‌ها، سلایق و اقشار را زیر خیمه مقاومت گرد

آورد؛ برادر ترک و کرد و لر و عرب، دوشادوش هم سنگرهای واحدی بنا نهادند که گلوله‌های تفرقه در آن کارگر نیفتاد. در امتداد همان مسیر، در کوران نبرد چهل‌روزه اخیر نیز هنگامی که صدای پای تجاوز به گوش رسید، اختلافات ظاهری در سایه غیرت دینی و ملی رنگ باخت. دست‌هایی که شاید در روزمرگی‌ها از هم فاصله داشتند، در دفاع از حریم وطن و انقلاب در هم گره خوردند و سدی پولادین پیش روی بدخواهان کشیدند.

 

وحدت در مکتب عاشورا یک تاکتیک مقطعی نیست، بلکه باوری ریشه‌دار است که در سایه ولایت و اخوت ایمانی معنا می‌یابد. وقتی جامعه اراده می‌کند ید واحده باشد، مکر شیاطین خنثی می‌شود؛ ندای رسای این ملت از دهه شصت تا ایستادگی یکپارچه امروز این است که خطای متجاوز، تنها رشته‌های برادری ما را محکم‌تر و بنیان مرصوص مقاومت را نفوذناپذیرتر می‌سازد.

 

۲. پشتیبانی مردمی و امدادرسانی خودجوش

 

سنگر مواسات؛ انفاق فی‌سبیل‌الله از پشت جبهه تا خط مقدم

در هندسه دفاع اسلامی، جبهه فقط در تیررس مستقیم اسلحه خلاصه نمی‌شود؛ گاهی حیاتی‌ترین ضربات بر دشمن، از دل پایگاه‌ها، آشپزخانه‌ها و درمانگاه‌های صحرایی پشت خط وارد می‌آید. جایی که روحیه ایثار و مواسات مؤمنانه تجلی می‌یابد و هر خانه، کارگاه و مسجدی به شاهرگی حیاتی برای تغذیه پیکره مقاومت تبدیل می‌شود تا رزمنده احساس تنهایی نکند.

 

حافظه تاریخی این امت هنوز نوای پرشور مادرانی را به یاد دارد که در سال‌های دفاع مقدس، بقچه‌های نان و شال‌های دستباف

را با اشک دعا متبرک می‌کردند و به جبهه‌ها می‌فرستادند. همان پایگاه‌های مردمی که با خون پاک شهیدان پیوند خورده بود، در روزهای نبرد چهل‌روزه اخیر با شکوهی نو بازتولید شد. جوانان غیور با سازماندهی موکب‌های خدمت‌رسانی، اهدای خون، جمع‌آوری بسته‌های معیشتی و التیام زخم آسیب‌دیدگان نشان دادند که رسم مجاهدت مال و جان همچنان زنده است.

 

پشتیبانی خودجوش، برآمده از عمق باور دینی به آیه شریفه «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ» است. وقتی مردم به‌جای نظاره¬گر بودن، خادم سنگرها می‌شوند، هیچ تحریمی کارساز نمی‌افتد و هیچ جبهه‌ای از کم رونق نمی شود. از بسته‌های ارسالی دهه شصت تا نذرها و موکب‌های امدادی امروز، پیام این ملت یکی است: تا ریشه همدلی در خاک ایمان استوار است، جبهه حق هرگز از نفس نخواهد افتاد.

 

۳. تاب‌آوری روانی و حفظ روال زیست اجتماعی

 

نبض توکل؛ آرامش ایمانی در طوفان هراس‌افکنی

 

نبرد حق و باطل همواره در ذهن و روان جامعه نیز آزموده می‌شود؛ بدخواهان مادی‌اندیش با بمباران تبلیغاتی و ارعاب در پی آنند که رشته طمأنینه و توکل امت را گسسته و زندگی را به چالش بکشانند. اما سنت شکست‌ناپذیر الهی بر این قرار گرفته که دل‌های متصل به یاد خدا، در دل سهمگین‌ترین بلایا به سکینه و وقار دست یابند: «أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ».

 

در کوران آن هشت سال جنگ تحمیلی، حتی ویرانی بمب‌ها و غرش موشک‌ها در دل شهرها نتوانست اذان مساجد را خاموش یا کلاس‌های درس را تعطیل کند؛ زندگی با عزتی عاشورایی جریان داشت. در نبرد چهل‌روزه اخیر نیز غبار فتنه‌ها و هیاهوی عملیات روانی خواست نبض جامعه را فلج کند، اما مردم با حضور هوشیارانه در صحنه و لبخند به فردایی روشن، آرامش را به خیابان‌ها بازگرداندند و نشان دادند که امید، سلاح شکست‌ناپذیر مؤمن است.

 

تاب‌آوری اسلامی، سکون منفعلانه نیست؛ بلکه جهادی استوار در متن کار و تلاش است. مادری که سفره آرامش پهن می‌کند و کاسبی که با انصاف و طمأنینه درب مغازه‌اش را باز نگه می‌دارد، هر دو در حال خنثی کردن راهبرد جنگ روانی دشمن‌اند. از شب‌های تاریک موشک‌باران دهه شصت تا افق‌های روشن امروز، این آرامش برخاسته از ایمان است که نقشه ناامیدسازی متجاوزان را باطل کرده است.

 

۴. سازماندهی نیروهای داوطلب و بدنه مردمی

 

لشکر مخلصان؛ لبیک عاشورایی به ندای دفاع

 

در منطق مکتب روح‌الله و انقلاب اسلامی، قدرت بازدارندگی یک سرزمین نه در انبارهای تسلیحاتی، بلکه در ایمان و آمادگی سینه‌هایی است که جان را نذر اعتلای کلمه حق می‌کنند. شجره طیبه بسیج از همان بدو رویش، پاسخی به ندای ازلی جهاد بود تا ثابت کند وقتی پای کیان دین و آب و خاک در میان است، داوطلبان بی‌ادعا با توکل به ائمه اطهار (ع) صفوف دشمن را متلاشی

می‌کنند.

 

هشت سال حماسه مقدس گواه ایثار نوجوانان و جوانانی بود که بی‌هیچ چشم‌داشتی سجاده را به سنگر پیوند زدند و در قالب گردان‌های مردمی خط‌شکن بزرگ‌ترین میادین شدند. عطر همان فداکاری در نبرد چهل‌روزه اخیر در رگ‌های جوانان نسل نو جوشید؛ آنجا که فوج‌فوج نیروهای داوطلب در دفاع شهری، حفاظت از زیرساخت‌ها و آمادگی میدانی سر از پا نشناختند و با بیعتی مجدد نشان دادند که علم علمدار بر زمین نمانده است.

 

حضور داوطلبانه، ریشه در جوشش غیرت حسینی دارد که پیر و جوان نمی‌شناسد. این اراده‌های الهی هستند که با اخلاص در هم تنیده می‌شوند و ناممکن‌ها را ممکن می‌سازند. پیام صف‌های ثبت‌نام اعزام در دهه شصت تا خروش جهادی جوانان امروزی در نبرد اخیر صریح است: ملتی که شهادت را افتخار می‌داند، هیچ قدرت شیطانی توان به زانو درآوردن اراده‌های داوطلبانه‌اش را نخواهد داشت.

 

۵. همیاری اقتصادی و مقاومت در معیشت

 

برکت مواسات؛ غیرت بازار در کارزار جنگ اقتصادی

 

تنگنای معیشتی و شبیخون اقتصادی همواره حربه‌ای بوده که طاغوتیان برای شکستن مقاومت جوامع توحیدی به آن متوسل شده‌اند. تصوری خام که گمان می‌برد با قحطی‌سازی و فشار مالی می‌توان صفوف امت را دچار شکاف کرد؛ غافل از آنکه فرهنگ اسلامی با آموزه‌هایی چون مساوات، قناعت و رزق حلال، تهدید را به فرصتی برای تجلی پیوندهای انسانی و دستگیری از مستمندان بدل می‌سازد.

 

در سال‌های سخت جنگ هشت‌ساله، بازاریان متدین و مردم شریف با دفترچه‌های نسیه، توزیع عادلانه کالاها و سعه‌صدر

در برابر کمبودها، راه را بر طمع محتکران و دلالان بستند و اجازه ندادند مضیقه‌ها بر غیرت دینی غلبه کند. درست همین سلوک ایمانی در نبرد چهل‌روزه اخیر جلوه‌گر شد؛ جایی که اصناف غیور با انصاف حداکثری، همسایه‌ها با بسته‌های ارزاق پنهانی و گروه‌های جهادی با شناسایی نیازمندان، بار معیشت را از دوش هم‌وطنان سبک کردند.

 

مقاومت اقتصادی یعنی پیوند زدن کسب‌وکار به تقوا و احساس مسئولیت شرعی. کاسبی که در کوران بحران، مالش را سپر آرامش سفره محرومان می‌کند، جهادش کمتر از رزمنده میدان نبرد نیست. از اخلاق کسبه دهه شصت تا نذرها و مروت‌های ملموس در نبرد چهل‌روزه، ثابت شد که این آب و خاک با تکیه بر سنت‌های الهی انفاق و همدلی، هر بن‌بست اقتصادی تحمیلی را درهم می‌شکند.

۶.همراهی و روحیه معنوی در خانواده‌ها

 

بیت‌الاحزان صبوری؛ استواری مادران و همسران ایثارگر

 

پشت هر فتح میدانی و هر موشک شلیک‌شده، راز مگویی از اشک‌ها و دعاهای نیمه‌شب در حریم امن خانواده نهفته است. در تمدن اسلامی، زن کانون تربیت مجاهد و ستون آرامش خانه است؛ اوست که با صبر زینبی، دلهره‌های اهل خانه را به آرامش بدل ساخته و رضایت می‌دهد عزیزترین سرمایه‌اش راهی میدان کارزار شود تا خیمه دین و شرف پابرجا بماند.

 

چهره درخشان آن هشت سال، مادران و همسران صبوری بودند که با دستان خود قرآن را بالای سر فرزندان و همسرانشان می‌گرفتند، کاسه آبی پشت سرشان می‌ریختند و با شنیدن خبر شهادت، شکر الهی را بر زبان جاری می‌کردند.

در نبرد چهل‌روزه اخیر نیز این بانوان عفیف و خانواده‌های غیور بودند که بار سنگین اضطراب‌ها را بر دوش کشیدند، چراغ امید را در خانه روشن نگه داشتند و مجروحان و آسیب‌دیدگان را با حماسه‌سرایی و وقار در آغوش گرفتند.

 

صبر و بردباری خانواده‌ها، آیینه‌ای تمام‌نما از حماسه حضرت زینب (س) است که در اوج مصیبت فرمود: «مَا رَأَیْتُ إِلَّا

جَمِیلًا». وقتی خانه پایگاه آرامش و توکل باشد، جبهه هرگز متزلزل نخواهد شد. از مقنعه‌های خاک‌آلود و صبور مادران دهه شصت تا وقار زینبی زنان در روزهای نبرد اخیر، این استقامت پربرکت زن مسلمان است که پیروزی را در عمق جان‌ها رقم می‌زند.

 

۷. حضور در جبهه رسانه‌ای و روایت حقیقت

جهاد تبیین؛ شمشیر بیان در برابر امپراتوری تحریف

 

امروز شلیک واژه‌ها، تحریف واقعیت‌ها و وارونه‌سازی حقایق در اتاق‌های عملیات روانی مستکبران طراحی می‌شود تا شکست‌های میدانی را به فتوحات رسانه‌ای بدل سازند. در چنین معرکه‌ای، حضور مؤمنانه در میدان آگاهی‌بخشی و رساندن ندای مظلومیت و اقتدار امت به گوش جهانیان، مصداق بارز جهاد در راه خدا و صیانت از روح جمعی جامعه است.

 

در دفاع هشت‌ساله، قلم‌های متعهد، عکاسان بااخلاص و روایت‌های الهی شهید سیدمرتضی آوینی اجازه ندادند حقیقت دفاع

مظلومانه ملت زیر خروارها پروپاگاندای غرب و شرق مدفون شود. در کارزار فشرده نبرد چهل‌روزه اخیر نیز جوانان و فعالان رسانه‌ای با همان روحیه روشنگری و در بستر شبکه‌های مجازی، به مصاف ارتش سایبری کفر رفتند؛ با مستندسازی جنایات، افشای دروغ‌های رسانه‌ای و بازتاب شجاعت رزمندگان، روایت پیروزی را تثبیت کردند.

 

روایتگری صادقانه، پاسداری از خون شهدا در ساحت اندیشه‌هاست. در زمانه‌ای که دشمن می‌کوشد حق را باطل و باطل را حق

جلوه دهد، مجاهدان عرصه تبیین با نور حق پرده‌های فریب را می‌درند. از بلندگوهای ساده تبلیغات جبهه در دهه شصت تا سنگرهای محتوایی و مجازی امروز، پیام واحد است: جهاد تبیین سدی استوار در برابر امپراتوری دروغ است و نخواهد گذاشت حقیقت ذبح شود.

 

۸. اعتماد و پشتیبانی همه‌جانبه از نیروهای دفاعی

 

حریم اقتدار؛ پیوند ناگسستنی ملت با مدافعان امنیت

 

در نظام‌های وابسته، ارتش‌ها ابزار سرکوب‌اند؛ اما در انقلاب اسلامی، نیروهای مسلح «حصون الرعیّة» و فرزندان برومند

همین ملت‌اند که خواب را از چشمان خود می‌ربایند تا مردم در آرامش بیاسایند. پیوند عاطفی و ایمانی میان مردم و رزمندگان، چشمه جوشانی است که به بازوان مدافعان قدرت می‌بخشد و اراده آنان را در برابر دشمن متجاوز پولادین می‌سازد.

در روزهای خونین آن هشت سال جنگ نابرابر، دعای قنوت پیرزنان روستایی، بدرقه‌های پرشور جوانان ارتشی و سپاهی در

ایستگاه‌های قطار، و سرودهای حماسی، به رزمندگان خط مقدم نیرویی ماورای محاسبات مادی می‌داد. در طوفان نبرد چهل‌روزه اخیر نیز صحنه‌های باشکوه حمایت قاطع مردم از تصمیمات و پاسخ‌های کوبنده دلاورمردان پدافند و موشکی، تکرار همان پشتوانه عظیم بود؛ فریادهای شادمانی و الله‌اکبر پشت‌بام‌ها نشان داد که ارتش و سپاه در آغوش ملت جای دارند.

اعتماد متقابل میان رزمنده و مردم، رمزی راهبردی در پیروزی‌های سرنوشت‌ساز است. وقتی سرباز حس کند دعای میلیون‌ها

مؤمن بدرقه راه اوست، هیچ هیبت پوشالی توان ترساندن او را نخواهد داشت. از اشک‌های شوق بدرقه در مساجد دهه شصت تا سرودهای حمایت در میدان‌های امروز، حقیقت آشکار است: دستان پرتوان مدافعان حرم و حریم وطن تا ابد به ریسمان اعتماد این امت گره خورده است.

 

۹. مبتنی بودن ایستادگی بر باورهای دینی و عاشورایی

 

لوای حسینی؛ جوهره شهادت‌طلبی در مکتب انتظار

 

تفاوت بنیادین مقاومت این امت با سایر ملت‌ها در سرچشمه انگیزه آنان نهفته است؛ این ایستادگی برخاسته از خاک و خون صِرف نیست، بلکه متصل به خورشید عاشورا و در امتداد فرهنگ سرخ کربلاست. شعار «هیهات منا الذلة» در تاروپود این مردم تنیده شده و مرگ در راه آرمان را به سعادت جاودانه و فوز عظیم مبدل کرده است؛ ایمانی که هیچ ابزار نظامی مادی یارای مصاف با آن را ندارد.

 

سربندهای «یا حسین» و «یا زهرا» در والفجرها و کربلاهای دفاع مقدس، نماد مردمی بودند که با پای پیاده از خاکریزها تا

معراج پرواز کردند و شهادت را احلی من العسل یافتند. همین بیرق متبرک در نبرد چهل‌روزه اخیر نیز سایه‌گستر میدان بود؛ طنین روضه‌ها، توسل‌های شبانه در مواضع دفاعی، و شهادت‌طلبی بی‌باکانه در برابر تجاوزات، ثابت کرد که چشمه زلال ایمان این ملت همان آبشخور سال ۶۱ هجری است و زنگار گذر ایام به خود نگرفته است.

 

اتصال به مکتب عاشورا به ایستادگی، معنایی ابدی می‌بخشد؛ جایی که شکست در قاموس انسان مؤمن معنا ندارد چراکه بر مدار

پیروزی در ادای تکلیف حرکت می‌کند: «إِحْدَى الْحُسْنَیَیْنِ». از سنگرهای معطر به زیارت عاشورای دهه شصت تا نبردهای باصلابت امروز، پرچم برافراشته سرخ حسینی نشان می‌دهد که این ملت با تمسک به مکتب ولایت و شهادت، همواره پیروز نهایی نبرد حق و باطل است.

 

۱۰. عدم انفعال و پذیرش شرایط تسلیم

 

ردای عزت؛ مشت گره‌کرده در برابر باج‌خواهی استکبار

 

منطق قرآن کریم برای زیست موحدانه، نفی سلطه طاغوت است: «وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا». در مرام ملتی که با فریاد آزادی و عدالت به پا خاسته، پذیرش تسلیم و انفعال در برابر خوی متجاوزان نه‌تنها مرگ شرافت، بلکه انتحار هویتی

است. ازاین‌رو، هرگونه تهدید، ارعاب و پیشنهاد شروط تحمیلی، با دیوار مستحکم خشم انقلابی و پاسخ‌های قاطعانه و پیش‌دستانه مواجه می‌شود.

در سال‌های سخت نبرد هشت‌ساله، گرچه قدرت‌های جهانی انواع مشوق‌ها و فشارها را بر روی میز گذاشتند تا ملت ایران پای

عهدنامه‌های ذلت‌بار را امضا کند، امام راحل و مردم پایدار ایستادند و تن به سازش ندادند. در نبرد چهل‌روزه اخیر نیز وقتی دشمن با خط و نشان کشیدن‌های مکرر در پی تحمیل معادلات یک‌طرفه بود، ملت ایران با صدایی رسا خواهان پاسخ متقابل و دندان‌شکن شدند و هرگونه انفعال را مردود دانستند تا موازنه قدرت به نفع جبهه حق حفظ شود.

استکبارستیزی و نفی ذلت، گوهر نایاب تفکر انقلاب اسلامی است که هزینه ایستادگی را به‌مراتب کمتر از خفت تسلیم می‌داند.

دست رد زدن به سینه‌ی نامحرمان، سرمایه بازدارندگی واقعی یک کشور است. از شعارهای قاطعانه در راهپیمایی‌های زیر بمباران دهه شصت تا مطالبه همگانی برای حراست از اقتدار ملی در نبرد اخیر، پیام یک‌دست بوده است: این امت تسلیم‌پذیر نیست و صلابت خود را با هیچ بهایی معامله نخواهد کرد.

نویسنده:

دکتر داوود عسگری