نقش روحانیت در پاسداری از انقلاب اسلامی
اهداف:
امید است فراگیر پس از مطالعۀ این درس:
- با مفهوم واژههای پاسداری و انقلاب اسلامی آشنا شود، ضرورت و اهمیت این پاسداری را درک کند و آثار پاسداری و پیامدهای سستی در پاسداشت انقلاب اسلامی را بشناسد؛
- به این باور برسد که حوزۀ علمیه و روحانیان در پاسداشت انقلاب اسلامی نقشی بیبدیل دارند و دشمن برای حذف این سپر انقلاب بسیار تلاش میکند؛
- بکوشد بهعنوان منتظر واقعی امام زمان. کمر همت به دفاع از انقلاب اسلامی ببندد و در تقویت روحیۀ انقلابی خود و دیگران کم نگذارد.
در این درس، پس از مفهومشناسی، به بیان دلایل اهمیت و ضرورت پاسداری روحانیان از انقلاب اسلامی پرداختهشده و گرهخوردگی سرنوشت انقلاب با حوزۀ علمیه بیانشده است. سپس، آثار و برکات این پاسداری برشمردهشده است، از آن جمله اینکه پایداری و استقامت بهپای انقلاب اسلامی زمینهساز معرفی الگویی والا از حکومت دینی موفق در عصر غیبت است. پایانبخش سخن دربارۀ عواقب و پیامدهای سستی در پاسداری از انقلاب اسلامی است.
1-1. مفهومشناسی
1-1-1. نقش
در بدو امر به نظر میرسد واژۀ «نقش» معنای بیّنی داشته باشد، اما تأمل در مراد واقعی از نقش در این متن ما را به پیچیدگیهای معنایی و احتمالهای ممکن در معنای این واژه آشنا میکند.
نقش و کلمات مرتبط با آن ـ مانند نقاب (ماسک)، شخصیت، خصلت و رُل ـ شما را به یاد نمایشنامهها میاندازد. در ادبیات، نقش چیزی جدای از خود بازیگر و شخصیت واقعی اوست؛ بدینمعناکه، هیچ نقشی تمامیت بازیگر را دربرنمیگیرد. نقش در این منظر مجموعهای از رفتارهاست که با رفتارهای دیگر هماهنگ است، رفتارهایی یادگرفتنی، که بیش از همه از قدیم در تئاتر افلاطون تا سالیسبوری، لوتر، شکسپیر و سروانتس دیده میشد.
اما در اینجا، مرادْ نقش اجتماعی فرد یا سازمان یا نهاد است که برخلاف نقش تئاتری، جزئی از شخصیت فرد و هویت آن فرد یا سازمان و نهاد است.
برای روشن شدن مراد از نقش اجتماعی فرد یا سازمان و نهاد بهتر است ابتدا با نقشهای اجتماعی فرد آشنا شویم. هرفردی در وضعیتی خاص از زندگی خود با افراد محدودی روبهرو و در ارتباط است. برای نمونه، یک مرد در وضعیتی بهعنوان پدر، با همسر و فرزندان ارتباط دارد و در وضعیتی دیگر بهعنوان معلم با افرادی دیگر، مانند والدین، دانشآموزان، همکاران و مافوقهای اداری مأنوس یا همراه است.
ما با شناسایی فرد در وضعیتهایی که در آن قرار میگیرد، هرگز او را بهتمامی نمیشناسیم، اما درهرحال، این وضعیتها شناخت زیادی از فرد به ما میدهد. برای هروضعیتی که فرد در آن قرار میگیرد، الگوهای رفتاری متناسب با آن تعریفشده است که به آن «نقش اجتماعی» گویند. بهبیاندیگر، نقش اجتماعی مجموعه انتظاراتی است که در جامعهای معلوم دربارۀ رفتارِ دارندگانِ یک وضعیت اجتماعی وجود دارد؛ بااینبیان، روشن میشود که وقتی از نقش اجتماعی نهادی مثل روحانیت یا سازمانی مثل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سخن میرانیم مرادمان انتظاری است که جامعه ـ با هویت مستقل خویش که چیزی جز هویت افراد است ـ از آن سازمان یا نهاد در وضعیت خاص خویش دارد. بهبیاندیگر، نقش اجتماعی با منزلت و موقعیت اجتماعی در ارتباط نزدیک است و هر موقعیت اجتماعیای که فرد یا سازمان یا نهاد آن را اشغال کرده باشد، نقش ویژۀ آن را مشخص و اعلان میکند. اینکه مراد از نقش انتظار جامعه از آن نهاد یا فرد باشد منافاتی با این سخن ندارد که دارندگان نقش اجتماعی الگوهای مناسبی برای جامعهاند.
1-1-2. روحانیت
همۀ ادیان برای بقا و پویایی خود به نهادی نظاممند نیاز دارند مرکب از دانایان و کارشناسان دین، چونان «کشیشان»، «قسّیسان» یا «رهبانان» [در اصطلاح قرآنی] در جمع مسیحیان و «احبار» در جمع یهودیان. در اسلام از این گروه با عنوان «روحانی» یاد میشود، که نظام اسلامی و جهانبینی حاکم بر آن مرهون تلاش این قشر است. روحانیان اسلامشناسانیاند که میتوانند اسلام را بهخوبی بشناسند و بهدرستی به جامعه بشناسانند.[1]
این قشر با لباس روحانیت از غیر بازشناخته میشوند. هرطلبه، یعنی نوآموز در یادگیری دانش و وابسته به نهاد روحانیت، وقتی به این لباس مزیّن میشود وظایفی سنگین بر گردن میگیرد که گُردهای قوی ازنظر معنوی میطلبد تا آن را بر دوش کشد.
1-1-3. پاسداری
پاسداری به دو معنای پاسبانی و پاسداشت آمده است؛ [2]بهبیاندیگر، پاسداری متضمّن دو معناست: یکی حراست و حفاظت کردن از کسی یا چیزی و دیگری کسی یا چیزی را گرامی داشتن.
1-1-4. انقلاب اسلامی
انقلاب، بهمعنای دگرگونی، وقتی با اسلامیت همراه شود معنایی ژرف دارد. انقلاب اسلامی یعنی انقلابی مبتنیبر ایدئولوژی اسلامی و برآمده از آرمانهای اسلامی. گویی انقلاب اسلامی تجسم عینی اسلام در جامعه است.
یکی از آرمانهای اسلامی رسیدن به حیات طیبه است. رسیدن به حیات طیبه تدریجی و زمانبر است؛ پس، انقلاب اسلامی که برای رسیدن به چنین آرمانی شکل گرفته است باید امری مستمرّ باشد. البته، در کنار این معنای عام برای انقلاب اسلامی، که تحقق اهداف و آرمانها را پیگیر است، گاه مراد از انقلاب اسلامی یک مرحله از تحقق فرایند اهداف انقلاب اسلامی است و بهمعنای رهاشدن ملت از قید بندگی طاغوت و پناهبردن به پرچم توحید و ولایت است؛ بدینبیانکه، میتوان فرایند تحقق انقلاب اسلامی را پنج مرحله برشمرد:
یک- انقلاب اسلامی؛ یعنی، انقلابی که نظام مرتجع و وابسته به بیگانه را سرنگون کرد و سبب تحول بنیادین در آرمانها شد؛
دو- نظام اسلامی؛ یعنی، شکلگیری طرح کلی ادارۀ جامعه با هویت اسلامی، بدینبیانکه منبع قانونگذاری، ملاک اجرای قوانین و ارکان تصمیمگیری کشور هماهنگ با ارزشهای اسلامی تعریف شود؛
سه- دولت اسلامی؛ یعنی، شکلگیری دولتی با افراد متدین و شایسته و پایبند به اصول و مبانی حاکمیت دینی با سلامت سیستم اداری و نظارت دقیق و با جامعیت برنامهریزی؛
چهار- جامعۀ اسلامی؛ یعنی، تحقق جامعهای آزاد، خودباور، پیشرو، دارای عزت ملی و استقلال سیاسی، و رفاه همگانی و پیشرفت علمی و اقتصادی و سیاسی، و به دور از تبعیض و بیعدالتی؛
پنج- تمدن اسلامی؛ یعنی، الگوگیری از جامعۀ اسلامیای که شکل گرفت برای طراحی حکومت اسلامی در دیگر کشورهای اسلامی و تلاش برای فراگیری این اندیشه در فضای بشریت.[3]
1-1-4. پاسداری از انقلاب اسلامی
ازآنجاکه انقلاب اسلامی همواره ازسوی دشمن تهدید میشود، پاسداری از آنهم بهمعنای کمر همت بستن برای محافظت از اصل اسلام، انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن است که مستلزم آمادگی همهجانبه، هوشیاری و بیداری دائمی، و رصد پیوستۀ دشمن میباشد و هم بهمعنای پاسداشت انقلاب اسلامی است که مستلزم معرفت به آموزههای قرآن و نهجالبلاغه، تقویت بنیۀ دینی و افزایش قوت منطق و بیان، و نیز مستلزم شناخت دشمن اعماز استکبار جهانی، صهیونیزم و نفوذیهای داخلی و آگاهیبخشی به دیگران است.[4]
1-2. ضرورت و اهمیت پاسداری روحانیان از انقلاب اسلامی
انقلابیماندن روحانیان ـ بهمعنای پیگیری مشی صحیح و عاقلانه و شجاعانه برای رساندن انقلاب اسلامی به اهداف والا ـ از جهات گوناگون ضرورت و اهمیت دارد. در ادامه، به برخی از دلایل این ضرورت و اهمیت اشاره میشود:
1-2-1. گرهخوردن سرنوشت انقلاب اسلامی و سرنوشت روحانیان
ازآنجاکه حوزۀ علمیه «مادر این نظام و بهوجودآورنده و مولد این انقلاب»[5] و «قوام اصلی و ستون مهم انقلاب و نظام مقدس جمهوری اسلامی»[6]است، ضرورت پاسداری روحانیان از انقلاب اسلامی معنا مییابد. امام خامنهایa سرنوشت روحانیان و انقلاب اسلامی را به هم گرهزده و فرموده است:
حقیقت این است که این دو جریان عظیم ـ یعنی جریان نظام اسلامی و در دل آن، جریان حوزههای علمیه ـ دو جریانی هستند که به هم مرتبطاند، به هم متصلاند؛ سرنوشت آنها یکی است؛ امروز، سرنوشت روحانیت و سرنوشت اسلام در این سرزمین وابسته و گرهخوردۀ به سرنوشت نظام اسلامی است. نظام اسلامی اندک لطمهای ببیند، یقیناً، خسارت آن برای روحانیت و اهل دین و علمای دین از همۀ آحاد مردم بیشتر خواهد بود.[7]
1-2-2. خطر تحریف نقش روحانیان در انقلاب اسلامی
ازآنجاکه دشمن در پی تحریف نقش روحانیان در انقلاب اسلامی است، تقویت روحیۀ انقلابی حوزۀ علمیه و تقویت نقش پاسداری روحانیان از انقلاب اسلامی اهمیت مییابد. دشمن در پی آن است که نقش روشنگری و بصیرتافزایی حوزۀ علمیه در مباحث سیاسی و اجتماعی مرتبط با نظام و اهداف و آرمانهای انقلاب را کمرنگ کند و درمقابل، حوزویان را به مباحث خاص حوزوی محدود نماید. امام خامنهایa شرط تداوم انقلاب را حضور حوزویان در همۀ عرصههای انقلاب ـ برخلاف میل دشمنان و مستکبران ـ میداند و میفرماید:
امروز، بسیاری از همت و پول و ابتکار و طراحی و برنامهریزی استکبار جهانی مصروف این میشود که ببیند چگونه میتواند همین شما طلاب و فضلا و علما را از راه راست انقلاب منحرف کند. برای این کار، پول خرج میکنند؛ چون میدانند اگر علما، همچنانکه تا امروز پیشگام این انقلاب بودهاند و در صفوف مقدم، در جنگ، در صحنههای انقلابی و در صحنۀ سیاست حضور داشتهاند، بازهم حضور داشته باشند، بههیچوجه، استکبار نمیتواند با این انقلاب روبهرو بشود. میخواهند این مانع ـ یعنی شما جامعۀ علمای اسلام ـ را از سر راه بردارند.[8]
1-2-3. نقش بیبدیل حوزه در تدوین فقه نظام
نظام جمهوری اسلامی به لحاظ نظرى و علمى محتاج روحانیان و تلاش علمى آنان است. نظریهپردازى و تبیین نظام اقتصادى، تشریح مدیریت اسلامی، ارائۀ راهبردهای کلان برای ساماندهی فرهنگی جامعه و تبیین درست و بایستهای از ارکان حکومت دینی و نظام سیاسی اسلام: قانون الهی، حاکم دینی و مردم متدین، و تبیین مبانی و اصول حکومت دینی و نظام ولایی و پاسخگویی به مسائل جنگ و صلح، مسائل تربیتى و مسائل سیاسی مثل توصیف مردمسالاری دینی و تفاوت نظام ولایی با نظام تئوکراسی[9] برعهدۀ فرهیختگان و اندیشمندان حوزۀ علمیه است. برای نمونه، هر حکومت و دولت و نظام سیاسی برای حدوث و بقای خویش ناچار به بازشناسی مبانی مشروعیت نظام سیاسی خویش است تا با پشتیبانی آن مبانی بتواند در امور عمومی و اجتماعی مردم تصرف کند و حق فرمانروایی را از آنِ خود کند.[10]حوزۀ علمیه بایستی زمینۀ لازم برای تربیت نیروهای زبده در بحث از حکومت دینی و فقه نظام را فراهم کند.
این نقش بیبدیل، درواقع، پاسداشت انقلاب اسلامی است که برعهدۀ روحانیان نهادهشده و جایگزینی ندارد؛ بدینترتیب، پاسداری روحانیان از انقلاب اسلامی بیش از هر قشر دیگری اهمیت مییابد.
1-3. آثار و برکات پاسداری روحانیان از انقلاب اسلامی
پاسداری شایستۀ روحانیان از انقلاب اسلامی ـ بهمعنای پاسداشت ارزشهای انقلابی و ساماندادن به عرصههای مدیریتی جامعه و پاسخگویی به مسائل سیاسی و اقتصادی نظام از سوی روحانیان ـ آثار و برکات ویژهای را درپی دارد. در ادامه، به برخی از ثمرات پاسداری از انقلاب اسلامی اشاره میشود:
1-3-1. حفظ و تداوم انقلاب اسلامی
در قرآنکریم ولایتمداران به استقامت بر راهی که برگزیدهاند، ستوده شدهاند. آنان که به امام حق لبّیک گفتند و بر آرمانهای الهی و ارزشهای دینی و شعارهای انقلابی استوار ماندند، هیچ بیمی نخواهند داشت: «إِنَّ الَّذينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ (احقاف: 13)؛ بىشک، کسانىکه گفتند: پروردگار ما الله است، سپس، [در میدان عمل بر این حقیقت] استقامت ورزیدند، نه بیمى بر آنان است و نه اندوهگین مىشوند.»
پدیدۀ انقلاب نه مقطعی تاریخی و پایانپذیر، بلکه حرکتی مستمر و پیشرونده بهسوی افقی مشخص برای اتصال به جریان عظیم موعود است. البته، این حرکت در طول مسیر دارای عیب و کاستی است و در این حرکتِ روبهجلو همواره در حال اصلاح فرایندها و تطبیق خود بر اصول اسلامی است. چنین حرکتی نیازمند جریانسازی مستمرّ و صبر و استقامت و پافشاری بر آرمانهاست. پاسداشت انقلاب اسلامی زمینهساز استمرار این حرکت پیشرونده است. از روشهای پاسداری از انقلاب اسلامی بازسازی مفاهیم والا و آرمانی، ترغیب جامعه به صبر و بردباری و استقامت در وضعیت کنونی، ترسیم افقهای موفق آینده و حفظ حرکت بر مسیر درست است. این روند پاسداری از انقلاب از عهدۀ روحانیان برمیآید. با چنین دفاع جانانهای است که انقلاب اسلامی به مسیر خود ادامه میدهد و این پیچ تاریخی را خواهد گذراند.
1-3-2. ارائۀ الگویی مناسب به جهان اسلام
برای الگوبودن بایستی خود اهل عمل بود و بهترین کارکرد را ارائه کرد، چنانکه امام صادق فرمود: «کونوا دُعاةً لِلناسِ بِغَیْرِ ألْسِنَتِکُمْ لِیَرَوْا مِنْکُمْ الْوَرَعَ وَالاجْتِهادَ وَالصّلاةَ وَالخَیْرَ فَانَّ ذلک داعِیَةٌ؛ با رفتارتان دعوتکنندۀ دیگران باشید تا آنان از شما پرهیزکاری و تلاش و نماز و نیکی بینند، که این بیشتر دیگران را دعوت میکند.»[11]
پاسداری از انقلاب اسلامی سبب میشود که انقلاب اسلامی با گذر از مراحل دولت اسلامی و جامعۀ اسلامی به تمدن نوین اسلامی برسد و در عمل خود را نشان دهد و الگویی والا برای اداره، نظارت و هدایت و پیشبرد دیگر جوامع اسلامی باشد. تولید علم، دستیابی به حکمت و رشد عقول از شاخصهای تمدن موعود است و هدف از آن تکامل و تعالی و قرب الهی است. انقلاب اسلامی، با اصرار بر اصول، الهامبخش قلوب سلیم خواهد بود. برخی از ویژگیهای انقلاب اسلامی که سبب ادامۀ حرکت به سمت تمدن نوین اسلامی است، عبارت است از: آرمانگرایی، پایبندی به اصول و خطوط قرمز ترسیمشده از سوی ولیّ خدا، اصلاحات و ابزارسازی مادی و معنوی، مردمیبودن، نوگرایی و انعطافپذیری رسیدن به چنین آرمانی با تلاش بیوقفه در پاسداری از انقلاب اسلامی ممکن است. جریان پیشگام در این پاسداشت انقلاب جبهۀ روحانیان است تا در برابر هجمۀ روشنفکران نواندیش و سکولار بایستد، بذر امید و مقاومت برای رسیدن به آرمانها را بیفشاند و جامعۀ علمی و دینی را به سمت اهداف والای انقلاب رهنمون شود.
1-3-3. زمینهسازی برای ظهور
منتظر واقعیِ ظهورْ زمینهساز ظهور حضرت ولیّ عصر. است. در برههای که بلوای فتنهها پیدرپی میآید تا آنان که دلی آماده دارند به صیقل این فتنهها جلا یابند، چونان که طلای ناب جلا مییابد،[12]پاسداری از انقلاب سبب جلای دل پاسداران و آمادگی برای ظهور است. زمانی وظیفۀ منتظر ظهور حضور در دفاع از حرم اهلبیت است، زمانی تکلیف وی راهاندازی جریان امربهمعروف و نهیازمنکر در حوزۀ علمیه برای الگودهی به جامعه است، گاه وظیفۀ منتظر واقعی ظهور گفتمانسازی معنویت در کران تا کران جامعه است، گاه تکلیف وی مبارزه با نفوذ دشمن در ارکان نظام ولایی است، گاه وقتِ سکوت و صبوری با ولایتگریزیِ تودهای از جامعه و روشنگری و بصیرتافزایی است، گاه ترویج آثار دفاع مقدس و جهاد همتی مضاعف میطلبد و … . روحانیان در همۀ این عرصههای پاسداری پیشقدماند تا ظهور مولا و مقتدایشان را یک گام هم که شده نزدیکتر کنند.
یکی از راهکارهای پاسداری از انقلاب اسلامی کادرسازی است که در حیطۀ وظایف روحانیان تعریف میشود. شاخص مهمی که در کادرسازی باید وجهۀ همت قرار گیرد، انقلابیبودن است. حفظ روحیۀ انقلابی و جهادی پیوسته و تربیت نیروهای ولایی، خستگیناپذیر، پرشور و پیگیرْ نظام اسلامی بانشاط و پویا را نوید میدهد که فرسودگى و پیرى در آن راه ندارد و پیوسته در امر فرج کارگشا است.
1-4. عواقب و پیامدهای سستی در پاسداری از انقلاب اسلامی
روحانیان اگر در این برهه که انقلاب اسلامی راه خود را بهجدّ در پیشگرفته در پاسداشت انقلاب اسلامی کم بگذارند، به عاقبتی دچار خواهند شد که پشیمانی در آن سود ندارد و حسرت پشیزی نمیارزد. در ادامه، به برخی از این پیامدهای دهشتناک اشاره میشود:
1-4-1. بازماندن از رشد و بالندگی
حوزۀ انقلابی نقشی اساسی در بالندگی انقلابی دارد. اگر پاسداری روحانیان از انقلاب نباشد، انقلاب از رشد و بالندگی بازمیماند، چنانکه اگر فرمان ولیّخدا به اقتصاد مقاومتی و یا توجه ویژۀ ایشان به نامگذاری سالها به رونق و جهش تولید نبود، راه بر ادامۀ مسیر بسته مینمود. افزونبراین، روحانیان نیز با پاسداری از انقلاب اسلامی به رشد معنوی و عزت اجتماعی میرسند و همین امر سبب رشد و بالندگی حوزۀ علمیه است، چنانکه اگر همت انقلابی روحانیان در دفاع از ولایت در بحبوحۀ فتنه نبود و نیز اگر تقویت روحیۀ پاسداری از انقلاب اسلامی در مجموعۀ حوزۀ علمیه نبود، اینک با حوزهای سرخورده، سکولار و منزوی روبهرو بودیم.
آنها که از فرمان ولایت سربرتافتند و بهنگام، برای پاسداری از انقلاب اسلامی اقدام نکردند، بدانسببکه از هیمنۀ دشمن و از طولانی و ناهموار بودن راهِ پیشرفت در هراساند، از فراز رشد و بالندگی به زیر آیند و این فرصت تعالی را به اندک قیمتی (به ثمن بخس) از دست میدهند. آنگاه، هرچه بکوشند ره بهجایی نمیبرند، چنانکه خداوند متعال از گروهی خبر میدهد که به سبب بیصبری و دلبستگی به لذت دنیا از فرمان ولیّ امر خویش سرپیچی کردهاند و از پسِ امتحان الهی برنیامدهاند و از پاسداری جریان انقلابی خویش فروکاستند. پس، ترس بر آنها غلبه کرد و از راه بازماندند:
قالُوا لا طاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجالُوتَ وَ جُنُودِهِ قالَ الَّذينَ يَظُنُّونَ آنهم مُلاقُوا اللَّهِ کمْ مِنْ فِئَةٍ قَليلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً کثيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرينَ (بقره: 249).
[گروهى از آنان که برخلاف فرمان طالوت، بیش از کف دست آب نوشیدند و صبر پیشه نکردند] گفتند: ما را امروز قدرت مقابله با جالوت و سپاهیانش نیست، ولى کسانىکه یقین داشتند که دیدارکنندۀ خدایند گفتند: چهبسا گروه اندکى که به توفیق خدا بر گروه بسیارى پیروز شدند، و خدا با شکیبایان است.
با پیروزی انقلاب اسلامی بذر رشد و پیشرفت با استقلال و خودکفایی جوانه زد و روزبهروز محکمتر و استوارتر شد و مایۀ شگفتی و نیز خشم دشمنان گردید: «دشمن مستکبر وقتى به این انسان مسلمانِ تربیتشدۀ بالیدۀ در دامان اسلام نگاه مىکند، معلوم است که به خشم مىآید و ناراحت مىشود»،[13] چنانکه خداوند متعال در این آیه از رشد و پیشرفت و تعالی اهل ولایت خبر میدهد و میفرماید:
… وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجیلِ کزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى عَلى سُوقِهِ یعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیغیظَ بِهِمُ الْکفَّارَ (فتح: 29).
و اما توصیفشان در انجیل همانند زراعتى است که جوانههاى خود را خارجساخته، سپس، به تقویت آن پرداخته، تا محکم شده و بر پای خود ایستاده است و بهقدری رشد و نموّ کرده که زارعان را به شگفتی وامیدارد. این برای آن است که کافران را به خشم آورد.
این نعمت رشد و بالندگی در نشیب و سستی در پاسداری از انقلاب اسلامی دچار خدشه میشود و کشتزار به زمین بایر و بیبرگ بدل خواهد شد.
1-4-2. ناامیدی مسلمانان جهان
انقلاب اسلامی نقطۀ امید مسلمانان جهان، بهویژه مظلومان فلسطین، یمن، بحرین، عراق، عربستان، لبنان و لیبی است چنانکه امام خمینی بر این آرمان صحه میگذارد:
ما اعلام مىکنیم که جمهورى اسلامى ایران براى همیشه حامى و پناهگاه مسلمانان آزادۀ جهان است و کشور ایران، بهعنوان یک دژ نظامى و آسیبناپذیر، نیاز سربازان اسلام را تأمین و آنـان را بـه مـبـانـى عـقـیـدتـى و تـربـیـتـى اسـلام و هـمـچـنـیـن، بـه اصول و روشهاى مبارزه علیه نظامهاى کفر و شرک آشنا مىسازد.[14]
اگر روحانیان، که خود تز انقلاب را کلید زدهاند، به آنتیتز انقلاب بدل شوند یا در دفاع از این شجرۀ نورانی اندکی سستی بهخرج دهند، پیامدش به کژی کشاندن نظام، ضعف مسئولان در آرمانهای استکبارستیزی یا دفاع از مظلوم و درنهایت، سرکردگی نفوذیها بر تخت قدرت داخلی است. بدینترتیب، امید مسلمانان جهان ناامید میشود که: نمیتوان مستقل از شرق و غرب زیست و نمیتوان انتظار داشت دین در عرصۀ سیاسی کارآمد باشد.
1-4-3. افول یا عزلت دین
انقلاب اسلامی سبب اعتلای دین شد و آنگاهکه برخی بر این باور بودند که دین افیون تودههاست سر برآورد تا نشان دهد که دین برای سعادت بشر در زندگی فردی و اجتماعیاش آمده و قادر است حتی جامعۀ جهانی را اداره کند و به سامان برساند. امام خمینی این ثمرۀ انقلاب را چنین برمیشمارد:
آنهایی که میگفتند روزگارِ دین به سر آمده، دیدند که دینْ یک ملت را به حرکت درآورد و یک دژ استوار استکبار را اینجور با خاک یکسان کرد، یک نظام انقلابی را با این شجاعت و با این اقتدار و جرئت بر سرکار آورد و یک موج عظیم در دنیای اسلام، بلکه در دنیای غیراسلامی، از جهان سوم و مستضعفین بهوجود آورد. معلوم شد که نه! روزگار دین به سر نیامده! دین هنوز قویترین عامل برای حرکت دادن انسانهاست. این را انقلاب اسلامی ایران عملاً ثابت کرد. [15]
برایناساس، دست برداشتن از انقلاب اسلامی و سستی در پاسداری از انقلاب تنها بهمعنای کاهلی در دفاع از یک نحوۀ حاکمیت نیست، بلکه بهمعنای شکست جبهۀ دین در مقابل جبهۀ شیطان است، که سبب افول دین از عرصۀ سیاست و به گوشه کشاندن مناسک دینی یا حذف دین از عرصۀ زندگی با تزریق معنویتهای نوظهور میشود.
خلاصۀ درس
ـ نقش اجتماعی مجموعه انتظاراتی است که در جامعهای معلوم دربارۀ رفتار دارندگان یک وضعیت اجتماعی وجود دارد. روحانیان قشری از مبلغان و مفسران مذهب تشیع هستند که همواره، حفظ اسلام در همۀ ابعاد را وظیفۀ خویش میدانند.
– انقلاب اسلامی یعنی انقلابی مبتنی بر ایدئولوژی اسلامی و برآمده از آرمانهای اسلامی.
– پاسداری از انقلاب اسلامی بهمعنای محافظت از دستاوردهای انقلاب اسلامی با رصد پیوستۀ دشمن و آمادگی همهجانبه و پاسداشت انقلاب اسلامی با معرفت به آموزههای قرآن و نهجالبلاغه، تقویت بنیۀ دینی و افزایش قوت منطق و بیان، و دشمنشناسی و آگاهیبخشی به دیگران؛
ـ انقلابیماندن روحانیان از جهات گوناگونی ضرورت و اهمیت دارد: گرهخوردن سرنوشت انقلاب اسلامی و سرنوشت روحانیان، خطر تحریف نقش روحانیان در انقلاب اسلامی در صورت نبودن روحانیان در میدان دفاع از انقلاب، نقش بیبدیل و بدون جایگزین روحانیان در پاسداشت انقلاب اسلامی؛
ـ پاسداری شایستۀ روحانیان از انقلاب اسلامی آثار و برکات ویژهای را در پی دارد: حفظ و تداوم انقلاب اسلامی، رسیدن به تمدن نوین اسلامی و ارائۀ الگویی مناسب به جهان اسلام، زمینهسازی برای ظهور؛
ـ سستی روحانیان در پاسداشت انقلاب اسلامی به پیامدهای دهشتناکی ازایندست منجر میشود: از دست رفتن فرصت رشد و بالندگی و تعالی و پیشرفت، خاموش شدن چراغ امید مستضعفان مسلمان، افول دین یا عزلت دین در عرصۀ اجتماعی.
پرسشها
- دو معنای پاسداری را بیان کنید و در ارتباط با انقلاب اسلامی بسنجید.
- دلایل ضرورت و اهمیت پاسداری روحانیان از انقلاب اسلامی را برشمارید.
- درهمتنیدگی سرنوشت انقلاب اسلامی با سرنوشت روحانیان را بیان کنید.
- آثار و برکات پاسداری از انقلاب اسلامی را برشمارید.
- انقلاب اسلامی کی و چگونه میتواند الگویی مناسب برای جهان اسلام باشد؟
- پیامدهای سستی در پاسداری از انقلاب اسلامی را برشمارید.
فعالیت کلاسی
- چه راهکارهایی برای تسریع در نقشآفرینی حوزۀ علمیه در تدوین فقه نظام پیشنهاد میکنید؟ به شور بگذارید.
- ادلۀ گرایش دنیای غرب به فرقههای نوظهور را، باتوجهبه ناداری آنان در معنای زندگی، تفرقهافکنی بین جوامع، نفوذ اندیشههای شیطانی، و ترویج خرافهپرستی بهجای خداپرستی، طیّ متنی تحقیقی نگاشته و در کلاس کنفرانس دهید.
[1]. ر.ک. مرتضی مطهری، خاتمیت، تهران، صدرا، 1380، ص 53؛ محمدتقی مصباح یزدی، مباحثی دربارۀ حوزه، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1376، ص 39-40.
[2]. ر.ک. محمد معین، فرهنگ معین، تهران، زرین، 1386، ذیل واژۀ «پاسداری».
[3]. ر.ک. بیانات امام خامنهایa ، 12/9/1379؛ 21/9/1380؛ 8/6/1384، دسترسی در: khamenei.ir.
[4]. ر.ک. بیانات امام خامنهایa در دیدار با فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 25/6/1394، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=30791.
[5]. بیانات امام خامنهایa در دیدار طلاب و اساتید حوزه علمیه قم، 29/7/1389، دسترسی در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=10357.
[6]. بیانات امام خامنهایa در مراسم بیعت طلاب و روحانیان، 22/3/1368، دسترسی در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2088.
[7]. بیانات امام خامنهایa در دیدار طلاب و اساتید حوزه علمیه قم، 29/7/1389، دسترسی در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=10357.
[8]. بیانات امام خامنهایa در جمع طلاب مشهد، 4/1/1369، دسترسی در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2284
[9]. تئوکراسی (Theocracy) ظاهراً از واژۀ یونانی تئوکراتیو (Theokratiu) گرفته شده است که از دو کلمۀ (Theos) بهمعنای خدا و (Kratein) بهمعنای حكومت به دست آمده است. (ر.ک. منوچهر محمدی، «امام خمینی و رابطۀ تئوکراسی و دموکراسی»، در مجموعه مقالات کنگره بینالمللی امام خمینی و احیاء تفکر دینی، تهران، مؤسسۀ تنشیم و نشر آثار امام خمینی، 1376ش، ج 1، ص 415.
تئوکراسی حکومت به گونهای است که مشروعیتش به خدا مستند باشد، حتی به ظهور امپراتوران و فراعنهای باشد که مدعیاند مستقیم از سوی خدا آمدهاند یا خود را خدا مینامند (برای نمونه ر.ک. شعراء (26)، 29؛ قصص: 38؛ نازعات: 24).
شکل فروکاستۀ نظریۀ حکومت خدا (تئوکراسی) در اندیشۀ پیروان کلیسا دیده میشود، چنانکه در رسالۀ پولس آمده است: «هرشخص مطیع قدرتهای برتر بشود، زیرا قدرتی جز از خدا نیست و آنهایی که هست از جانب خدا مرتب شده است. … بدینرو، لازم است که مطیع وی شوی» (کتاب مقدس، عهد جدید، رسالۀ پولس به رومیان، باب13، آیۀ 1-5).
[10]. ر.ک. عبدالحسین خسروپناه، «مشروعیت حکومت ولایی»، کتاب نقد، ش7، 1377،
ص 110-138.
[11]. محمدبنیعقوب کلینی، الکافی، تهران، دار الكتب الإسلامیة، 1407ق، ج 2، ص 78.
[12]. محمدبنحسین شریف رضی، نهجالبلاغه، خطبۀ 150.
[13]. بیانات امام خامنهایa در دیدار مسئولان نظام، 2/12/1389، دسترسی در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=11289.
[14]. سیدروحالله موسوی خمینی، صحیفۀ امام، تهران، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1389، ج 21، ص 91.
[15]. بیانات امام خامنهایa در مراسم بزرگداشت «نخستین دهۀ انقلاب اسلامی»، 12/11/1367، دسترسی در: www.leader.ir/fa/timeline/10/www.leader.ir.
جهت تهیه این اثر می توانید به فروشگاه زمزم هدایت به آدرس zamzamhedayat مراجعه نمایید



