چرا بعضی تصمیمها ما را به موفقیت میرسانند، اما بعضی دیگر مسیر زندگیمان را به سمت شکست تغییر میدهند؟
پاسخ
این سؤال مهمی است که چرا برخی تصمیمها مسیر زندگی ما را تغییر میدهند. همۀ ما در موقعیتهای مختلف زندگی ناچار به انتخاب هستیم، اما تفاوت افراد در این است که چگونه تصمیم میگیرند.
گاهی یک انتخاب ساده میتواند زمینهساز موفقیتهای بزرگ یا برعکس، باعث بروز مشکلات جدی شود. ازاینرو، شناخت مفهوم تصمیمگیری و اهمیت آن نقش مهمی در شکلگیری آیندۀ انسان دارد. در ادامه، به بررسی مفهوم و اهمیت تصمیمگیری میپردازیم.
تعریف تصمیم گیری
انسان همواره با مسائلی روبهرو میشود که به تصمیم گیریهای مهم نیاز دارد. تصمیم هایی که چه بسا عواقب آن تنها متوجه خودش نشود، بلکه خانواده، دوستان، همکاران و دیگران را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
بنابراین، تصمیم گیری درست یکی از مهمترین شاخصهایی است که نشان میدهد انسان چگونه با مسئولیت هایش روبه رو میشود و به اهداف شخصی و حرفهای خود جامۀ عمل میپوشاند. بیشک اگر کسی در زندگی این مهارت مهم را نداشته باشد و نتواند در دوراهیهای زندگی، تصمیم بگیرد، دیگران برایش تصمیم خواهند گرفت که چه بسا ممکن است نتیجۀ آن بیثباتی و نابودی باشد.
با بررسی دربارۀ 25000 نفر، که در کار شکست خورده و به هدفهای خود نرسیده بودند، مشخص شد که از جمع 31 عامل شکست و ناکامی، ناتوانی در تصمیم گیری ازجمله مهمترین دلایل شکست و ناکامی آنها بوده است. در مقابل، برآیند بررسی صدها نفر از کسانی که توانسته بودند به اهداف خود دست یابند به این حقیقت اشاره داشت که همۀ آنها از مهارت تصمیمگیری سریع برخوردار بودند.[1]
بنابراین، توانایی انتخاب هوشمندانه یکی از اساسی ترین مهارتهای زندگی است و قدرت تصمیمگیری ابزاری است برای شکل دادن به آیندۀ مثبت. این توانایی به فرد کمک میکند تا به نحو مؤثرتری دربارۀ مسائل تصمیم بگیرد. اگر افراد بتوانند دربارۀ کارهایشان فعالانه تصمیم گیری کنند، بیگمان به موفقیت های بسیاری دست خواهند یافت. برای تبیین معنای مهارت تصمیم گیری در گام نخست، باید با مفهوم تصمیم گیری آشنا شد. تصمیم گیری عبارت است از قدرت انتخاب و عینیت بخشیدن شایسته به یکی از راهکارهای ممکن حل مسئله.
اهمیت و ظرافت تصمیم گیری
بیگمان، تصمیمگیری یکی از مهمترین مهارتهای زندگی است؛ زیرا افراد همواره در موقعیتهایی قرار میگیرند که باید یک راه را از میان راههای گوناگون برگزینند. اگر افراد بتوانند در مورد اعمال خود، فعالانه تصمیم بگیرند و جنبه های گوناگون انتخابها را بررسی و پیامد هر انتخاب را ارزیابی کنند، به یقین در سطوح بالاتر سلامت روانی قرار خواهند گرفت.
افزونبر این، تصمیمگیری عاقلانه آیندهای روشن را پیشروی فرد قرار میدهد و اطمینان و آرامش ویژهای را به زندگی فرد میبخشد. درمقابل، اگر شخص برای گرفتن تصمیم، مهارت کافی و لازم را نداشته باشد، نمیتواند بهدرستی تصمیمگیری کند؛ درنتیجه، یا تعارضات و تنش های ناشی از آن را تحمل خواهد کرد یا با تصمیمگیری غیرمنطقی و نادرست، به افسردگی، اضطراب و دیگر ناراحتیها دچار خواهد شد. مهمترین موارد تصمیم گیری در جامعه، محدود به انتخاب شغل، انتخاب رشتۀ تحصیلی، انتخاب همسر و چند اتفاق عمومی دیگر شمرده میشود، درحالیکه قلمرو این مهارت بسیار گسترده است و از جزئیترین رفتارها تا کلیترین و مهمترین آنها را شامل میشود.
این مهارت برای نوجوانان و جوانان اهمیت دوبرابری دارد؛ زیرا آنان با راهها و انتخابهای بیشماری روبه رو هستند و هرچه ارتباطات اجتماعی آنان گسترش مییابد، تعداد گزینه ها نیز افزایش پیدا میکند و تصمیمگیری اهمیت بیشتری مییابد. ازاینرو، آموزش مهارت تصمیمگیری به نوجوانان و جوانان ضرورت و دقت ویژهای میطلبد.[2]
امام صادق(ع) در بیانى جامع و شیوا، تصمیم و نیت درست را پیش از گام نهادن در هر راهى، نشانه خردمندى دانسته، مىفرماید: «نفس خود را از گام برداشتن بهسوى آنچه نباید بهسویش بروى، بازدار و درحال راه رفتن، پیوسته در اندیشه و تفکر باش و هرگاه به شگفتىهاى آفرینش الهى برخوردى، از آنها پند گیر. در رفتن به هر سویى بىباک مباش و با ناز و تکبر راه مرو و چشمانت را از نگریستن بهسوى آنچه شایسته دینت نیست، فروبند (چشمچرانى مکن) و بسیار خدا را یاد کن…».[3]
جمع بندی
در مجموع، تصمیمگیری یکی از اساسیترین مهارتهای زندگی است که نقش تعیینکنندهای در مسیر رشد یا شکست انسان دارد. این مهارت به ما کمک میکند از میان گزینههای مختلف، آگاهانه و هدفمند انتخاب کنیم و مسئولیت انتخابهای خود را بپذیریم. هرچه شناخت ما از تواناییها، شرایط و اهدافمان بیشتر باشد، تصمیمهای دقیقتر و مؤثرتری خواهیم گرفت. در حقیقت، کیفیت زندگی هر انسان تا حد زیادی به کیفیت تصمیمهایی بستگی دارد که در موقعیتهای مختلف میگیرد.
منابع
[1]. سیدمرتضی مجتهدی سیستانی، اسرار موفقیت، قم، حاذق، 1384، ج 1، ص 75.
[2]. حسین خنیفر و مژده پورحسینی، مهارتهای زندگی، قم، هاجر، 1391، ص 106.
[3]. محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1403ق، ج 76، ص 301.
سوالات و پاسخها
1. سوال: چرا بعضی تصمیمها باعث موفقیت و بعضی دیگر باعث شکست میشوند؟ – پاسخ: کیفیت تصمیمگیری و مهارت افراد در انتخاب گزینهها میتواند تأثیر زیادی بر موفقیت یا شکست آنها داشته باشد.
2. سوال: تصمیمگیری چیست؟ – پاسخ: تصمیمگیری عبارت است از قدرت انتخاب و عینیت بخشیدن به یکی از راهکارهای ممکن برای حل مسئله.
3. سوال: چرا تصمیمگیری درست مهم است؟ – پاسخ: تصمیمگیری درست به افراد کمک میکند تا با مسئولیتهای خود بهخوبی روبهرو شده و به اهداف شخصی و حرفهای خود دست یابند.
4. سوال: چه عواملی میتوانند منجر به ناکامی در زندگی شوند؟ – پاسخ: ناتوانی در تصمیمگیری یکی از مهمترین عوامل شکست و ناکامی به شمار میآید.
5. سوال: چرا تصمیمگیری برای نوجوانان و جوانان اهمیت بیشتری دارد؟ – پاسخ: نوجوانان و جوانان با گزینههای بیشماری روبهرو هستند و توانایی تصمیمگیری میتواند تاثیر زیادی بر آیندهشان بگذارد.
6. سوال: چه تأثیری بر موفقیت فرد دارد که تصمیمگیری بهخوبی انجام شود؟ – پاسخ: داشتن مهارت تصمیمگیری به فرد کمک میکند تا به نحو مؤثرتری در مورد مسائل تصمیمگیری کند و در نهایت به موفقیتهای بیشتری دست یابد.
7. سوال: امام صادق (ع) چه توصیهای در مورد تصمیمگیری دارد؟ – پاسخ: امام صادق (ع) تأکید میکند که انسان باید از گام برداشتن به سمت نادرست خودداری کند و همواره در حال تفکر باشد.
