شرایط و نشانه های پیش از ظهور امام زمان (عج)

شرایط و نشانه های پیش از ظهور امام زمان (عج)

پیش از قیام حضرت مهدی (عج)، جهان از نظر اخلاقی، تمدنی و سیاسی چه شرایط و دگرگونی هایی را تجربه خواهد کرد و بر اساس آموزه‌های شیعه، زمان ظهور با چه نشانه‌هایی شناخته شده و چرا دقیقاً معین نشده است؟

پاسخ

همانطور که می دانیم ظهور امام عصر (عج) نقطه‌عطف تاریخ و تحقق وعده حتمی الهی است؛ اما شناخت زمان و چگونگی آن در گرو درک شرایط پیشینی جهان، دسته‌بندی نشانه‌های پیشگویی‌شده و پی‌بردن به حکمتِ پنهان‌بودنِ ساعتِ قطعی قیام است.

جایگاه ظهور در اعتقاد شیعه

در باور شیعه دوازده ‌امامی، ظهور حضرت مهدی (عج) امری قطعی و حتمی‌الوقوع است؛ چندان‌که حتی اگر از عمر دنیا تنها یک روز باقی مانده باشد، خداوند آن روز را چنان طولانی می‌کند تا حکومت عدل فراگیر با ظهور آن حضرت استقرار یابد. ایشان تجلی توحید در پایان تاریخ است و اسماء حسنای الهی چون: الولى، العادل، الحاكم، السلطان، المنتقم، المبير، القاهر و الظاهر به طور بى‏سابقه‏اى متجلى خواهد شد و مقام خليفة الّلهى او در اين ابعاد ظهور عملى خواهد يافت.[1]

مفهوم ظهور نزد شیعه متضمن دو معناست

1. آشکار شدن و خروج از حجاب و استتار غیبت
2. قیام و آغاز انقلاب جهانی

تعبیری که در ادبیات سیاسی کهن با عنوان «قیام به شمشیر» و در ادبیات سیاسی معاصر با عنوان «بزرگ‌ترین انقلاب بر ضد ظلم و جور» شناخته می‌شود. هر دو معناى ظهور درباره حضرت بقية الله صادق است؛ به اين معنى كه رهبر آينده جهان پس از خروج از پرده غيبت، انقلاب جهانىِ ضدّ ظلم را علنى خواهد كرد.[2]

سیمای دوگانه جهان پیش از ظهور

روایات معتبر شیعه وضعیت جهان در آستانه ظهور را دوره‌ای متناقض‌نما و سرشار از غربالگری و آزمایش معرفی می‌کنند؛ دوره‌ای که از یک سو اوج سقوط اخلاقی است و از سوی دیگر قله شکوفایی فناوری. روایات را می توان به دو دسته تقسیم کرد:

الف) نشانه‌های منفی و انحطاط اجتماعی و اخلاقی

در این دوره، قساوت، گرگ‌صفتی و ظلم نظام‌مند تا جایی فراگیر می‌شود که آدمی را دچار یأس از اصلاح امور می‌سازد. این روایات را می‌توان در هشت محور خلاصه کرد:

1. 1. پر شدن زمین از ظلم و جور به صورت عام و مطلق «يَمْلأُ الارضَ قِسْطَاً وَ عَدلًا كَمَا مُلئِتْ ظُلْماً وَ جَوْراً» كه «مستفيض» بلكه «متواتر» بين شيعه و سنى است.[3]

۲. فزونی بی‌سابقه آشفتگی‌ها، درگیری‌ها و نابسامانی‌های اجتماعی و امنیتی.

۳. ناله و اندوه فراگیر مردم از سختی‌های خردکننده روزگار و نارضایتی شدید از اوضاع.

۴. حیرت و سرگردانی توده ها در عقاید دینی و تردید در اصل وجود حضرت مهدی (عج) بر اثر طولانی شدن دوران غیبت.

۵. گسترش نادانی و انحطاط درک دینی در جوامع اسلامی.

6. 6. تشتت آراء، پراکندگی خواسته‌ها و تکثیر مکاتب و اندیشه‌های باطل و انحرافی.

۷. سقوط اخلاقی، فسق و فجور، و فاصله گرفتن حاکمان و فرمانروایان بلاد اسلامی از احکام شریعت.

۸. آشکار شدن مصادیق عینی گناه در ابعاد جهانی مانند زنا، غنا، لهو و لعب، و هم‌جنس‌بازی.

ب) نشانه‌های مثبت، جهش تمدنی و آزمون انسان‌ها

در برابر انحطاط یادشده، روایات از جهش‌های خیره‌کننده پيشرفت‏هاى عظيم علمى، صنعتى، اقتصادى به ويژه در موضوع اطلاعات و ارتباطات و به طور كلى گوياى بهتر شدن وضع مردم قبل از ظهور است.[4] خبر می‌دهند. این دوره در حقیقت بستر آزمونی الهی است تا جوهره افراد آشکار شده و صالحان از تبهکاران تفکیک شوند.

طبقه‌بندی پیشگویی‌های تاریخی

پیشگویی‌های مأثور درباره نشانه‌ها بر اساس توالی زمانی و وضعیت تحقق به سه گروه بخش‌پذیر است:

پیشگویی‌های واقع‌شده در تاریخ

حوادثی که در قرون گذشته به وقوع پیوسته؛ نظیر پیش‌بینی تبدیل نظام خلافت به سلطنت موروثی، برآمدن حکومت‌های بنی‌امیه و بنی‌عباس، و جنگ‌های صلیبی.

پیشگویی‌های در حال جریان

تحولاتی که جهان امروز با آن روبه‌روست؛ مانند رواج فساد سازمان‌یافته، انحرافات فکری و از سوی دیگر انفجار اطلاعات و جهش‌های علمی و ارتباطی.

پیشگویی‌های آینده و متصل به ظهور

رخدادهای عظیمی که هنوز محقق نشده‌اند و پیش‌درآمد مستقیم قیام‌اند؛ ؛ مانند خروج سفيانى، خروج يمانى، مسأله دجّال، صيحه آسمانى و مانند آن و ظهور حضرت مهدى (عج).[5]

راز پنهان ماندن زمان ظهور

در بینش شیعی، تاریخ تفصیلی ظهور به دلایل حکیمانه از دید عموم «سرّی» نگه داشته شده است؛ این پنهان‌کاری بخشی از تدبیر خداوند برای صیانت از رهبر موعود و غافلگیر ساختن جبهه دشمنان است. به همین جهت، زمان دقیق (ذکر سال، ماه و روز معین) از دسترس بشر دور مانده و روایات صریحاً تعیین‌کنندگان وقت («وقّاتون») را تکذیب و لعن کرده‌اند.

با این وجود، زمان ظهور با اشارات و علائمی مجمل بازگو شده است؛

روايات دال بر ظهور در سال فرد (وتر من السنين) يا روز شنبه، كم است، امّا اينكه ظهور در روز عاشورا است، روايات فراوان و قابل اثبات‏اند.[6]

با این حال، سالِ آن عاشورا نامعلوم است؛ چراکه تحقق نهایی این حادثه سترگ، تنها به اراده نافذ الهی وابسته است.

جمع بندی

بررسی مجموعه آموزه‌های شیعه روشن می‌سازد که جهان پیش از ظهور نه در سکون، بلکه در تلاطمی شدید از تقابل انحطاط اخلاقی و پیشرفت‌های حیرت‌انگیز تمدنی به سر می‌برد. پنهان ماندن زمان دقیق ظهور نیز راهبردی الهی برای پاسداری از این قیام جهانی و آزمودن تاب‌آوری فکری جامعه است؛ بنابراین وظیفه منتظران، نه افتادن در دام پیش‌گویی‌های زمان‌دار و ساختگی، بلکه شناخت این نشانه‌ها، حفظ بصیرت در گرداب انحرافات و ساختن بستری شایسته برای تحقق آن وعده قطعی تاریخ است.

[1] . آيت الله لطف الله صافى گلپايگانى، تجلى توحيد در نظام امامت، قم، بنیاد بعثت، 1361، ص 44.

[2] . سید محمد صدر، تاريخ ما بعد الظهور، تهران، موعود عصر، 1389، ص 270- 271.

[3] . خبر متواتر آن است كه راويان زيادى آن را از طرق مختلف نقل كرده باشند به گونه‏اى كه تبانى بر كذب محال بوده باشد و اين خبر مفيد يقين است. خبر مستفيض خبرى است كه راويان آن بيش از سه نفراند. ر. ك. دكتر سيد جعفر سجادى، فرهنگ معارف اسلامی، تهران، کومش، 1373، ذيل واژه‏هاى مذكور.

[4] . محمد صدر، تاريخ غيبت كبرى، تهران، بنیاد بعثت، 1361، ص 289- 347.

[5] . همان، ص 229- 232.

[6] . سید محمد صدر، تاريخ ما بعد الظهور، همان، ص 287- 296.