در عاشورا چه چیزی باعث می‌شد یک غلام و یک جوان بنی‌هاشم، هر دو یک اندازه نزد امام حسین علیه السلام عزیز باشند؟
تکریم انسان؛ درسی ماندگار از رفتار امام حسین(ع)
پاسخ
برای رسیدن به پاسخ، باید ببینیم معیار ارزش انسان در نگاه امام چیست و این نگاه در برخورد با یاران، با توبه کنندگان و با شهیدان چگونه آشکار شده است.
معیار کرامت در جبهه حق
یکی از برجسته ترین جلوه های سیره امام حسین(ع) در عاشورا، تکریم انسان‌هاست. آن حضرت در رفتار با یاران خود نشان داد که ارزش انسان به ثروت، نژاد، جایگاه اجتماعی یا حتی گذشته او نیست، بلکه ایمان، تقوا و وفاداری به حق، معیار کرامت انسان است.
برخلاف جبهه باطل كه به انسان ها به عنوان ابزارى براى تأمین خواسته‌ها و منافع خویش مى نگرند، در جبهه حق، مؤمن ارزش و كرامت دارد. كرامتش هم نشأت گرفته از ارزش حق است. انسانها احترام دارند و به لحاظ ایمانشان مورد تكریم اند؛ معیار هم تقوا و ایمان و تعهّد است، نه رنگ و زبان و قبیله و نژاد و منطقه جغرافیایى.
تکریم یاران؛ احترام بدون تفاوت
امام حسین علیه السلام در عاشورا به یاران خویش عزّت بخشید و آنان را باوفاترین یاوران حق نامید؛ خود را به بالین یکایک یاران شهیدش مى رساند و سر آنان را بر دامن مى گرفت. بین آنان تفاوت قائل نمى شد. هم بر بالین على اكبر علیه السلام حاضر شد، هم بر بالین غلام خویش.
پذیرش توبه؛ کرامت فراتر از گذشته انسان
كرامت انسان در فرهنگ عاشورا تنها به یاران قدیمى امام محدود نبود؛ حتى كسانى كه تا لحظاتى پیش در جبهه مقابل قرار داشتند، اگر صادقانه به سوى حق بازمى گشتند، مورد احترام و پذیرش قرار مى گرفتند.
وقتى حرّ بیدار شد و توبه كرد و به اردوى امام پیوست، تردید داشت كه امام حسین او را مى پذیرد یا نه. سؤال حرّ «هَلْ لى مِنْ تَوْبَةٍ؟» (آیا براى من توبه اى هست؟) نشان‌دهنده نقطه امید او به بزرگوارى امام حسین علیه السلام بود. حضرت توبه و بازگشت و حق گرایى او را ارج نهاد و با سخنِ «نَعَم، يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْكَ»، او را به بخشایش و رستگارى اميد داد.[1] این ارج نهادن به مقام یك انسان تائب است كه خود را از ظلمت رهانده و به نور رسانده است؛ هر چند سابقه تیره و گناه‌آلودى دارد.
«جون»؛ غلامى كه به بلندى كرامت رسید
نمونه دیگر این نگاه كریمانه، رفتار امام با «جون» بود؛ غلامى كه با ایمان و اخلاص، جایگاهى والا در میان یاران امام پیدا كرد.
«جون»، غلام ابوذر بود. روز عاشورا از امام حسین علیه السلام اذن میدان خواست. امام به او رخصت داد كه از صحنه بیرون برود و كشته نشود؛ چرا كه در روزهاى سخت و دشوار همراه این خاندان بوده، لذا الآن مجاز است كه جان خویش را برگیرد و برود. ولى جون به پاى امام افتاد و بوسید و گریست و درخواست كرد كه اجازه یابد خونش با خون اهل بیت در این میدان آمیخته شود. امام هم اجازه داد. به میدان رفت و پس از جنگى دلاورانه به شهادت رسید و امام به بالین او آمد و دعایش كرد: «خدايا چهره اش را نورانى و بدنش را خوشبو ساز و او را با محمد و آل محمدّ محشور كن.» این نیز نمونه اى از تكریم انسان بود، در آن میدان كرامت و شرافت.
تجلیل از شهیدان؛ احترام به انسانهاى باایمان
امام حسین(ع) تنها در زمان حیات یارانش آنان را گرامى نمى داشت، بلكه پس از شهادت نیز با حضور بر بالین آنان، مقام و منزلتشان را یادآور مى شد. ارج نهادن امام به فداكارى یارانش، تكریم انسان و انسانیّت بود.
سیدالشهدا علیه السلام كنار پیكر خونین اصحاب شهید خویش مى آمد، آنان را آغشته به خون مى دید و عطر شهادت را از آن اجساد مطهّر استشمام مى فرمود و در ستایش از آنان و ملامت قاتلانشان مى فرمود: «قَتَلَةٌ كَقَتَلَةِ النّبيين و آلِ النبيّن[2] قاتلانى، همچون قاتلان پيامبران و دودمان رسولان!» یعنى یاران شهیدش را هم‌سنگ و هم‌تراز با پیامبران الهى مى دانست و قاتلان آنان را همچون كشندگان پیامبران الهى.
پیامى براى امروز ما
شخصیت دادن به افراد با ایمان و فداكار در راه خدا و دین، پیام عاشورا است كه از رفتار حسین بن على علیه‌السلام آموخته مى شود. جامعه‌اى كه وارث فرهنگ جهاد و شهادت است، باید به چنین انسانهاى از جان گذشته، به جانبازان و آزادگان، به خانواده‌هاى شهدا و ایثارگران، حرمتى عظیم قائل شود، تا این خط خدایى همواره پرجاذبه و دوست‌داشتنى بماند و مشتاق، داشته باشد.
جمع‌بندی
امام حسین(ع) در عاشورا نشان داد بزرگى انسان به موقعیت ظاهرى او نیست؛ به ایمان و وفادارى او به حق است. از این‌رو هم به جوان بنی‌هاشم و هم به یارانش یکسان عزّت داد، توبه حرّ را پذیرفت، «جون» را در شهادت با اهل بیت همراه كرد و شهیدانش را هم‌تراز پیامبران دانست. درس امروز ما این است: به انسانها هر که و با هرگذشته‌اى با كرامت نگاه كنیم و به كسانى كه در راه دین جان داده‌اند، حرمتى درخور بداریم؛ كه این، همان راه حسینى است.
[1] . سید عبدالرزاق مقرم، مقتل الحسين، قم، آل علی، 1384، ص 290.
[2] . باقر شریف قریشی، حياة الامام الحسين بن على، قم، مدرسه علمیه ایروانی، 1413 ق، ج 3، ص 239.
