طواف دور کعبه برای رسیدن به حقیقت حج کافی است ؟
روح واقعی کعبه چیست؟
باید بگوییم كه كعبه و حرمتش، زمزم و شرافتش، صفا و مروه و صفایش، قربانگاه و تقوای قربانیاش، رمی جمرات و طرد شیطانش، عرفات و نیایش خالصانه اش، و سرزمین حرم با تمام بركاتش، همه و همه در پرتو ولایت و امامتِ رسول خدا و اهلبیت است.
یعنی اگر كعبه اینهمه شرافت و ارزش دارد، روح عملها و مناسكش «ولایت و امامت» است؛ یعنی شناخت امام، قبول او و خضوع در برابر او. بدون این، ظاهر اعمال میماند اما جان و حقیقتش از بین میرود.
سوگند خدا به مکه، به احترام حضور پیامبر
خداوند متعال به مكّهای قسم میخورد كه پیامبر در آن باشد. مكّهای كه پیامبر در آن نباشد، در واقع چیزی جز سنگ و گل نیست.
خداوند می فرماید:
«لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَد وَأَنْتَ حِلٌّ بِهَذَا الْبَلَد (بلد: 1)؛ من به این شهر (مكه) قسم میخورم، در حالی كه تو (ای پیامبر) در این شهر هستی».
پس اگر خداوند به مكه سوگند یاد میكند، به خاطر احترام حضور معصوم است، نه صرفاً به خاطر شهر و سنگ و دیوار.
عظمت كعبه و هشدار شدید نسبت به بیحرمتی
خداوند، كعبه و مسجدالحرام را بسیار بزرگ شمرده و دربارهاش تهدید جدی كرده است. میفرماید:
«وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ(حج: 25)؛
هر كس درباره كعبه و حرم، قصد سوء، ظلم یا انحراف داشته باشد، ما او را به عذاب دردناك گرفتار میكنیم».
و نیز در سوره فیل میفرماید:
«أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيل * أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيل * وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيل * تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ مِنْ سِجِّيل * فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَأْكُول (فیل: 1)؛
خداوند به تو نشان نداد كه با اصحاب فیل چه كرد؟ نقشههایشان را بر باد داد، پرندههایی دستهدسته بر آنها فرستاد، كه آنها را با سنگهایی از سجّیل (سنگهای مخصوص) هدف گرفتند و آنها را مثل كاه خوردهشده و لهشده كرد».
پس اگر ابرهه با آن همه فیل و قدرت ظاهری، با پرندههای كوچك (طیر ابابیل) زمینگیر و نابود میشود، این همان خشم خداست كه فرموده:
«وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيم» هر كس بخواهد در این حرم ظلم و الحاد كند، عذاب دردناك میچشد.
كعبه بدون ولایت، حرم امن نیست
اما نكته مهم این است كه اگر ارتباط این خانه با ولایت قطع شود، همان حرم امن، دیگر «امن» نخواهد بود. برای نمونه، افرادی مثل ابن زبیر كه در تاریخ اسلام، امام حسین و امام سجاد علیهماالسلام را تنها گذاشت و به یاری آنها نشتافت، اگر حتی به درون كعبه هم پناه ببرد، كعبه با همه قداستش برای او دیگر حرم امن خدا نیست.
در تاریخ آمده است كه كعبه، با منجنیق حَجّاج بن یوسف ویران شد. خدایى كه روزی با طیر ابابیل، جلو ابرهه را گرفت و اجازه نداد به كعبه آسیب بزند، اینبار مهلت داد تا حجاج، از بالای كوه ابوقبیس، منجنیق نصب كند و با سنگهای همان كوه، كعبه را ویران كند.
این یعنی: اگر حرمت امام و ولایت، رعایت نشود، حتی سنگهای كعبه هم ضمانتِ امنیت ندارند.
جان كعبه، امامت است
آرى، حرمتِ كعبه به احترام امامتِ امام است. جان كعبه ولايت است. روح كعبه امامت است.
اگر كسی امام زمان خود را نشناسد، مصداق این حدیث است: «مَنْ مَاتَ وَلَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّة[1] هر كس بمیرد و امام زمانش را نشناسد، به مرگ جاهلی مرده است».
چنین شخصی، حتی اگر به درون كعبه هم پناه ببرد، از امنیت الهی برخوردار نخواهد بود. چون اسلام، روی پنج پایه بنا شده است:
«بُنِیَ الاِسْلامُ عَلَى خَمْسٍ؛ عَلَى الصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَالصَّوْمِ وَالْوِلَايَةِ، وَمَا نُودِيَ بِشَيْءٍ مِثْلَ مَا نُودِيَ بِالْوِلَايَة[2]
اسلام روی پنج چیز بنا شده است:
نماز، زكات، حج، روزه و ولایت، و هیچ چیز مثل ولایت مورد دعوت و تأكید قرار نگرفته است». یعنی اگر این ستون «ولایت» نباشد، بقیه ستونها هم معنا و استحكام واقعیشان را از دست میدهند.
حج كامل در پرتو آموزش پیامبر و دعای ابراهیم
امید ما این است كه حج، با همه بُعدهایش، همانطور كه پیامبر اكرم – صلیاللهعلیهوآله – فرمودند، نصیب همه شود. پیامبر فرمود: «خُذُوا عَنِّي مَنَاسِكَكُمْ[3] مناسک حج خود را از من یاد بگیرید» (از من الگو بگیرید).
و نیز زیارت كعبه، با روشی انجام شود كه حضرت ابراهیم علیهالسلام از خدا درخواست كرد و گفت: «وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيم (بقره: 128)؛پروردگارا! مناسكمان را به ما نشان بده و توبه ما را بپذیر، كه تو بسیار توبهپذیر و مهربان هستی».
به امید این كه همه زائران بیتالله الحرام، چنین بهرهای از حج ببرند، طواف كنند، مثل فرشتگان پاك از آنجا برگردند و حامل نور الهی باشند.[4]
جمع بندی
همه ارزشها و برکات کعبه و اعمال حج، در پیوند با ولایت و امامت معنا پیدا میکند.
کعبه، صفا و مروه، عرفات و سایر مناسک، بدون شناخت و پذیرش امام، تنها ظاهری بیروح خواهند داشت.
آیات قرآن درباره حرمت کعبه و سرنوشت اصحاب فیل، نشان میدهد که قداست این خانه اصیل است، اما این حرمت زمانی پایدار میماند که پیوندش با پیامبر و اهلبیت حفظ شود؛ وگرنه حتی سنگهای کعبه نیز امن نخواهند بود.
چنانکه در ماجرای حمله حَجّاج دیده شد. بنابراین «روح کعبه، ولایت است» و حجِ کامل زمانی حاصل میشود که مسلمان، مناسک را با الگوگیری از پیامبر و در سایه شناخت امام زمان خود انجام دهد.
منابع
[1] . محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشيعه، قم، آل البیت، 1414 ق، ج 16، ص 246.
[2] . همان، ج 1، ص 7.
[3] . عبدالرحمن ابن علی دییع، تيسير الوصول الی جامع الاصول، بیروت، دارالفکر، 1417 ق، ج 1، ص 312.
[4] . برای مطالعه بیشتر رجوع کنید به: آيت الله جوادى آملى وحسين رضوانى، عرفان حج، قم، مشعر، 1381، ج 1، ص 107 و 108.
پرسش و پاسخ
1. آیا طواف دور کعبه برای رسیدن به حقیقت حج کافی است؟
– خیر، طواف دور کعبه بدون شناخت و پذیرش ولایت و امامت، تنها جنبه ظاهری دارد و از حقیقت حج فاصله دارد.
2. روح واقعی کعبه چیست؟
– روح واقعی کعبه، ولایت و امامت است. ارتباط کعبه با پیامبر و اهلبیت معنا و ارزش واقعی به این مکان مقدس میبخشد.
3. چرا خداوند به مکه سوگند یاد میکند؟
– خداوند به مکه سوگند یاد میکند به احترام حضور پیامبر و معصومین، نه صرفاً به خاطر شهر و سنگ و دیوار.
4. پیام آیه «وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ» چیست؟
– این آیه هشدار شدید خداوند نسبت به هر گونه بیحرمتی، ظلم یا انحراف در حرم کعبه را بیان میکند که چنین اعمالی به عذاب دردناک ختم خواهد شد.
5. چرا کعبه به دلیل حمله حجاج بن یوسف ویران شد؟
– به دلیل قطع ارتباط کعبه با ولایت، حرمت آن از بین رفت. این حادثه نشان میدهد که امنیت و حرمت کعبه وابسته به حفظ ارتباطش با ولایت و امامت است.
6. مفهوم حدیث «مَنْ مَاتَ وَلَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّة» چیست؟
– این حدیث بیانگر اهمیت شناخت و پیروی از امام زمان است، بهگونهای که عدم شناخت امام به معنای بیتوجهی به روح اسلام و مرگ در حال جهالت است.
7. اسلام بر چند ستون بنا شده است و کدام ستون از همه مهمتر است؟
– اسلام بر پنج ستون بنا شده است: نماز، زکات، حج، روزه و ولایت. ستون ولایت از همه مهمتر است و برترین مورد دعوت و تأکید قرار گرفته است.
