از نظر عقلی چرا باید امام معصوم باشد؟
پاسخ
شیعه، «امامت» را ادامه راه نبوت میداند؛ یعنی امام کسی است که باید بعد از پیامبر (ص)، همان اهداف بزرگ اسلام و قرآن را در جامعه زنده نگه دارد و اجرا کند.
از نگاه شیعه، همه مسئولیتهای پیامبر (ص) ـ بهجز دریافت و رساندن وحی ـ باید در امام هم وجود داشته باشد.
این مسئولیتها شامل: رهبری و مدیریت جامعه، مرجع و کارشناس دین بودن، قضاوت و داوری عادلانه.
خوب برای پاسخ با این پرسش، ابتدا سوالی را مطرح میکنیم: چرا پیامبر (ص) باید معصوم باشد؟
چون اگر او دچار اشتباه یا گناه شود، هدایت مردم، اجرای احکام الهی و برپایی عدالت زیر سؤال میرود. بنابراین، طبیعی است که پیامبر (ص) باید از هر جهت مصون از خطا باشد.
شیعه میگوید همان دلیلی که عصمت را برای پیامبر (ص) ضروری میکند، همان دلیل برای جانشین او نیز وجود دارد.
چطور میشود گفت معیارهای دقیق الهی برای انتخاب رهبر فقط برای زمان پیامبر مهم بود و بعد از او دیگر اهمیتی ندارد؟ آیا درست است بگوییم هر کس به هر طریقی قدرت را گرفت، خودبهخود جانشین پیامبر (ص) است؟ این از نظر عقل درست نیست.
از همینجا شیعه نتیجه میگیرد که پس از پیامبر (ص)، فقط علی (ع): دارای ویژگی عصمت بوده، شایسته مقام امامت بوده، و تنها کسی است که چنین ادعایی از او پذیرفتنی است. زیرا نه شخص دیگری ادعای عصمت کرده، و نه دلیلی وجود دارد که کسی غیر از علی (ع) و فرزندان بزرگوار او معصوم باشد.
سه خلیفه اول نیز هیچگاه مدعی عصمت نبودند؛ بلکه بارها به اشتباهات خود اعتراف کردند.
اهل سنت هم آنان را معصوم نمیدانند؛ چون آنان امامت و خلافت را به یک «حکومت سیاسی» تقلیل دادهاند، نه رهبری دینی و الهی.[1]
اما شیعه باور دارد که آیات[2] و روایات قطعی[3] به روشنی بر عصمت علی (ع) و امامان پس از او دلالت میکنند.
جمع بندی
اگر پیامبر(ص) برای هدایت مردم نیازمند عصمت است، جانشین او نیز باید همین ویژگی را داشته باشد؛ زیرا ادامهدهنده همان مسیر و مسئول اجرای دقیق دین است. استدلال عقلی شیعه نشان میدهد که بدون عصمت، امکان هدایت مطمئن، داوری عادلانه و حفظ احکام الهی وجود ندارد.
بر همین اساس، شیعه معتقد است تنها علی(ع) و امامان پس از او از چنین جایگاهی برخوردارند، چرا که هم دلایل عقلی و هم شواهد تاریخی و روایی بر برتری و شایستگی آنان دلالت دارد.
منابع
[1] . اقتباساز محمد بن یوسف (علامه حلی)، كشفالمراد فىشرح تجريدالاعتقاد، بیروت، مؤسسه اعلمىللمطبوعات، 1399 م، ص 392 و مرتضی مطهری، امامت و رهبرى، تهران، صدرا، 1364، ص 98- 100.
[2] . مانند آيه 33 سوره احزاب ( آيه تطهير).
[3] . رسول اكرم( ص) در احاديث زيادى عصمت اهل بيت خويش را گواهى كرده است. در اينجا حديث ديگرى مىآوريم. آن حضرت فرمود:« من و على و حسن و حسين و نه تن از فرزندان حسين( ع) پاكيزگان معصوم هستيم.» محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء ج 25، ص 201، و نظير همين حديث در سلیمان بن ابراهیم قندوزی، ينابيع المودة، قم، دارالآسوه ، 1422 ق، ص 85، نيز آمده است.
