تصمیم گیری از نگاه دینی باید داری چه ویژگی  هایی باشد؟

تصمیم گیری از نگاه دینی باید داری چه ویژگی  هایی باشد؟

اگر بخواهیم تصمیم‌های ما با معیارهای دینی هماهنگ باشد، چه ویژگی‌ها و معیارهایی باید در تصمیم‌گیری خود در نظر بگیریم؟

پاسخ

شاید برای خیلی‌ها این سؤال پیش بیاید که آیا هر تصمیمی که به‌ظاهر درست است، از نگاه دینی هم درست محسوب می‌شود؟ یا اینکه دین معیارهای خاصی برای انتخاب‌ها و تصمیم‌های ما دارد؟ واقعیت این است که در نگاه دینی، تصمیم‌گیری فقط به نتیجه ظاهری محدود نمی‌شود، بلکه معیارهایی عمیق‌تر مانند نیت، عقلانیت و اثرگذاری نیز در آن نقش دارند. اگر این معیارها را نشناسیم، ممکن است تصمیمی بگیریم که در ظاهر درست است، اما از نظر دینی کامل و مطلوب نباشد. در ادامه، به ویژگی‌های تصمیم‌گیری از نگاه دینی پرداخته می‌شود.

ویژگی های اسلامی تصمیم گیری

تصمیم گیری برای اینکه از نظر دینی کامل شود باید موارد چندی در آن در نظر گرفته شود:

الف) استناد

 استناد وقتی تحقق می یابد که بتوان نسبت تصمیم به دین را توضیح داد. در این بحث یک سطح حداقلی داریم که همان داشتن مجوز شرعی (نه فقط فقهی) است و سطح حداکثری یعنی رضایت و مطلوبیت در نزد شارع که اعم از جواز فقهی است.

یعنی در سطح حداقلی، مخالفت نداشتن شارع مقدس کافی است؛ ولی در سطح حداکثری، مطلوبیت عمل و تصمیم نزد شارع مدنظر است. در اینجا رابطۀ فقه و اخلاق بسیار تعیین کننده است. این بحث پردامنه نیازمند بررسی و بحث های مستقلی است.

ب) عقلانیت

 هرچند پیش تر موجه بودن را توضیح دادیم ولی ازآنجاکه عقلانیت بسیار مورد توجه دین مبین اسلام است،  می توان در ویژگی های اسلامی تصمیم گیری بدان تأکید کرد. نکتۀ درخور توجه اینکه حتی شیوه های توجیهی که مبتنی بر شهود هستند (در مقابل شیوه های مبتنی بر استدلال عقلی)، باید از اقناع عقلانی برخودار باشند. یعنی به صورت کلی حجیت و اعتبار روش شهودی بتواند از مباحثات عقلانی سربلند بیرون آید، آن گاه به عنوان روش به کار گرفته شود.

پ) کارآمدی

 کارآمدی به این معناست که هر تصمیم گرهی از کار بشر بگشاید، نه اینکه کار بشر را پیچیده تر کند. دین درپی گره اندازی در حیات بشر نیست، بلکه درپی گره گشایی و ایجاد زندگی روان و کم تنش است. بنابراین، می توان گفت تصمیم هایی که کارآمد نیستند، از حدنصاب اسلامیت برخوردار نیستند. تنها بسنده کردن به استناد و نادیده گرفتن کارآمدی، بزرگ ترین ضربه ها را به نهاد دین در اجتماع وارد می کند.

ت) نیت خالص

 در آموزه های دینی، حسن فاعلی در کنار حسن فعلی مورد توجه است و ارزش اصلی عمل بیش از آنکه مرهون حسن فعلی باشد، مرهون حسن فاعلی و نیت فاعل است.

جمع‌بندی

در مجموع، تصمیم‌گیری از نگاه دینی فراتر از یک انتخاب ساده است و مجموعه‌ای از معیارهای درونی و بیرونی را دربر می‌گیرد. تصمیمی می‌تواند دینی و کامل باشد که هم از نظر شرعی قابل قبول باشد، هم پشتوانه عقلانی داشته باشد، هم در عمل گره‌گشا و مفید واقع شود و هم با نیت خالص همراه باشد.

اگر یکی از این ابعاد نادیده گرفته شود، تصمیم از حالت مطلوب دینی فاصله می‌گیرد. بنابراین، برای رسیدن به یک تصمیم درست در نگاه دینی، باید میان استناد، عقلانیت، کارآمدی و نیت خالص تعادل برقرار کرد.

پرسش و پاسخ

تصمیم‌گیری از نگاه دینی چه ویژگی‌هایی دارد؟ پاسخ: تصمیم‌گیری از نگاه دینی باید ویژگی‌هایی مانند استناد، عقلانیت، کارآمدی و نیت خالص را در نظر بگیرد. —

استناد در تصمیم‌گیری دینی به چه معناست؟ پاسخ: استناد به معنای توضیح نسبت تصمیم به دین است که شامل داشتن مجوز شرعی و نیز رضایت و مطلوبیت در نزد شارع می‌باشد. —

چرا عقلانیت در تصمیم‌گیری اسلامی مهم است؟ پاسخ: عقلانیت در تصمیم‌گیری اسلامی اهمیت دارد زیرا هر تصمیم باید از نظر عقلی قابل توجیه باشد و حتی روش‌های شهودی باید از مباحثات عقلانی معتبر باشند. —

کارآمدی در تصمیم‌گیری دینی به چه معنایی است؟ پاسخ: کارآمدی به این معناست که هر تصمیم باید گرهی از کار بشر را بگشاید و زندگی را آسان‌تر کند، نه اینکه باعث پیچیدگی بیشتر شود. —

نیت خالص در تصمیم‌گیری دینی چه اهمیتی دارد؟ پاسخ: نیت خالص اهمیت فراوانی دارد زیرا حسن فاعلی و نیت فاعل نقش اصلی را در ارزش عمل ایفا می‌کند، و تصمیم‌های دینی باید با نیت خالص همراه باشند. —

کدام یک از ویژگی‌های تصمیم‌گیری دینی می‌تواند باعث کاهش کیفیت آن شود؟ پاسخ: اگر یکی از ویژگی‌های استناد، عقلانیت، کارآمدی و نیت خالص نادیده گرفته شود، تصمیم از حالت مطلوب دینی فاصله می‌گیرد. —

چه تعادلی باید در تصمیم‌گیری دینی برقرار شود؟ پاسخ: باید میان استناد، عقلانیت، کارآمدی و نیت خالص تعادل برقرار کرد تا به یک تصمیم درست برسیم.