فاطمه بنت اسد

فاطمه بنت اسد

زنی که برای پیامبر مادری کرد

فاطمه بنت اسد که بود و چرا پیامبر اسلام هنگام وفات ایشان، رفتارهایی انجام داد که برای هیچ‌کس دیگر انجام نداده بود؟

فاطمه دختر اسد‎بن‎ هاشم و تنها همسر ابوطالب (بزرگ قريش) بود. وى براى او شش فرزند آورد؛ چهار پسر به نام‎هاى طالب، عقيل، جعفر و على و دو دختر به نام‎هاى فاخته (ام هانى) و جمانه.

در هنگام ولادت پيامبر، فاطمه بنت اسد در خدمت آمنه بود. وقتى حضرت رسول صلى الله عليه و آله به دنيا آمد، نورى پديدار شد كه شرق و غرب عالم را فراگرفت.

آمنه و فاطمه از مشاهده اين نور متعجب شدند. ابوطالب كه آنها را در اين حالت يافت و جريان نور را شنيد، به فاطمه گفت: «مى خواهى ترا مژده‎اى دهم؟ آگاه باش. تو نيز در آينده پسرى به دنيا خواهى آورد كه «وصىّ» اين مولود خواهد بود.[1]

نقش او در تولد و کودکی پیامبر

وقتى مرگ عبدالمطلب فرا رسيد، فرزندان خود را مخاطب ساخت و گفت: كدام يك از شما كفالت محمد را به عهده مى گيرد؟

آنها انتخاب را به پيامبر وا گذاردند و آن حضرت نيز ابوطالب را برگزيد. عبدالمطلب سفارشات لازم را نمود و محمد به خانه ابوطالب آمد و فاطمه بنت اسد خدمتكارى او را عهده ‎دار شد.

او تمام همت خويش را صرف كرد، تا به بهترين صورت از پيامبر مواظبت و مراقبت نمايد.

امام صادق عليه السلام فرمود: فاطمه از نيكوكارترين مردم نسبت به رسول خدا (ص) بود.[2]

سرپرستی و محبت به پیامبر اسلام

پيامبر فرمود: با اين‏كه فاطمه بنت اسد چند فرزند داشت، ولى آنها را گرسنه مى ‎گذارد و مرا سير مى كرد؛ در حالى كه آنها برهنه بودند، مرا مى ‎پوشاند و در حالى كه آنها غبار‎آلود و ژوليده بودند، مرا روغن مى ‎زد (و نظيف مى‎كرد).

به خاطر همين رعايت‎ها بود كه حضرت، او را مادر ناميد.[3]

محبت و فداكارى فاطمه همسر ابوطالب به پيامبر به حدّى بود كه بعد از وفات حضرت ابوطالب، پيامبرجاى خالى محبت او را احساس نمى ‎كرد و فاطمه با محبت‏ هايش اجازه نمى ‏داد كه پيامبر فقدان محبت و پشتيبانى ابوطالب را احساس كند.

هنگام وفات آن بانوى بزرگ، پيامبر احساس كرد كه گويا آن روز هم عمويش را از دست داده و هم فاطمه را كه همچون مادر او بود و به همين جهت فرمود:

«الْيَوْمَ فَقَدْتُ بِرَّابى‏ طالِبٍ»[4]

 ایمان و باورهای فاطمه بنت اسد

گفتيم كه در هنگام ولادت پيامبر، فاطمه شاهد نورى بود كه شرق و غرب را فراگرفت و ابوطالب به فاطمه گفت كه اين مولود، پيامبر است و تو وصى او را به دنيا خواهى آورد.

اين بانوى بزرگوار، قبل از بعثت پيامبر، موحّد و معتقد به خداوند يكتا بود.

فاطمه گويد: در صحن خانه ما درخت خرمايى وجود داشت، كه مدتى از خشك شدن آن مى‏ گذشت.

هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله به خانه ما آمد، روزى با دست درخت خشك خرما را لمس كرد. در همان هنگام، درخت سبز شد و خرماى تازه بارآورد.

من هر روز خرماهايى را كه از درخت مى افتاد جمع مى كردم و در ظرفى مى ريختم و پيامبر، وقت چاشت مى ‏آمد و آن خرماها را از من مى گرفت و بين بچه‎ ها تقسيم مى ‏كرد.

روزى به منزل آمد و فرمود: مادر! خرماها را بده. من عرض كردم: فرزندم! امروز درخت خرما نداشت.

قسم به نور چهره او، ديدم به طرف نخل رفت و كلماتى گفت كه ناگهان درخت خم شد، بحدّى كه سر درخت در دسترس قرار گرفت و حضرت به اندازه نياز خرما برگرفت و درخت به حال اوّل بازگشت.

آن روز، من اين دعا بر زبانم جارى شد: خدايا! اى پروردگار آسمان ها، مرا فرزند پسرى روزى كن‏ تا برادرى براى محمد صلى الله عليه و آله باشد.

همان شب خداوند، على را روزى من كرد.[5]

تولد امام علی(ع) در خانه کعبه

فاطمه، هنگام ولادت على عليه‎السلام، به كنار كعبه آمد و به پيشگاه خداوند عرضه داشت:

پروردگارا! من به تو و همه پيامبران و كتاب هايى كه از سوى تو آمده و گفتار جدّم، ابراهيم خليل، ايمان دارم؛ او كه اين خانه را بنا كرد.

پروردگارا! به حق او و به حق اين نوزادى كه در شكم من است، ولادت او را بر من آسان كن.

به دنبال آن، ناگهان ديوار كعبه شكافته شد و فاطمه درون خانه رفت و نوزادش، امام على عليه السلام، درون خانه خدا به دنياآمد.[6]

اين، هم فضيلتى براى نوزاد است و هم براى مادر نوزاد.

وقتى پيامبر به رسالت مبعوث شد، فاطمه در زمره اولين ايمان آورندگان بود. حضرت براى ملاقات او به خانه ‏اش مى ‏رفت، او را بسيار احترام مى نمود و در خانه او خواب قيلوله مى كرد.[7]

وفات فاطمه بنت اسد و رفتار ویژه پیامبر

آن بانوى گرامى پيش از مردن به بيمارى مبتلا شد و قدرت سخن گفتن را از دست داد. در آن حال، با اشاره از رسول خدا صلى الله عليه و آله درخواست كرد كه‏ وصيّت او را بپذيرد و كنيزش را از طرف او آزاد كند.

حضرت نيز پذيرفت. چند روزى از بيمارى آن بانو نگذشته بود كه جان به جان آفرين تسليم كرد. امام على عليه السلام گريان، خدمت پيامبر رسيد و عرض كرد: مادرم از دنيا رفت. حضرت فرمود: واللّه، مادر من نيز بود.

آن گاه به زنان دستور داد تا آن بانو را غسل دادند و يكى از پيراهن ‎هاى خود را كه مى ‎پوشيد به آنها داد تا او را در آن كفن كنند، و به مسلمانان فرمود: هر گاه ديديد كار نوظهورى انجام دادم، سبب آن را از من ‏بپرسيد.

پيامبر صلى الله عليه و آله جنازه آن مخدره را به دوش گرفت و تا نزديك قبر، زير جنازه بود.

در آنجا، جنازه را بر زمين نهاد؛ ابتدا خود وارد قبر شد و در آن خوابيد. سپس جنازه را به دست خود در قبر نهاد. بعد سر خود را به طرف او خم كرد و مدت طولانى با او سخن گفت و در ضمن به او گفت:

پسرت، پسرت. آن گاه ازقبر خارج شد و قبر را پوشانيد و در آخر، خود را بر روى قبر انداخت؛ حاضران شنيدند كه مى‏ گفت: «لااله الا الله» خداوندا! او را به عنوان امانت به تو مى ‏سپارم. سپس از جاى برخاست و بازگشت.

 اصحاب از پيامبر صلى الله عليه و آله علت اين كارهاى بى ‎سابقه را پرسيدند. در جواب فرمود: «يك روز چگونگى روز قيامت را براى فاطمه بيان كردم و اين‏كه مردم در آن روز برهنه محشور مى ‎شوند.

او گفت: واى از اين رسوايى! من ضمانت كردم كه خداوند او را با بدن پوشيده محشور گرداند؛ و از فشار قبر گفتم. او گفت: واى از ناتوانى! و من ضمانت كردم كه خداوند او را از فشار قبر در امان دارد و كفايت كند.

براى همين او را در پيراهن خود كفن كردم و در قبر او خوابيدم. اين‏كه خم شدم و با او سخن گفتم براى اين بود كه پرسش‎هايى كه از او مى‎شد به او تلقين كنم.

هنگامى كه از او پرسيدند: پروردگارت كيست؟ جواب داد. وقتى پرسيدند: پيامبرت كيست؟ جواب داد و چون پرسيدند: ولىّ و امامت كيست؟ در جواب در مانده گشت؛ از اين رو به او گفتم: پسرت، پسرت.[8]

در روايت ديگرى آمده است كه آن حضرت در قبر فاطمه ايستاد و با صداى بلند فرمود: «اى فاطمه! من، محّمد، سيد فرزندان آدم هستم و فخر نمى‏ورزم.

هنگامى كه بر تو وارد شدند و از خدايت پرسيدند، بگو: اللّه، پروردگار من است و محمّد صلى الله عليه و آله، پيامبر و اسلام، دين و قرآن، كتاب و فرزندم، امام و ولىّ من است. سپس از قبر خارج شد.[9]

پيامبر صلى الله عليه و آله درنمازى كه بر جنازه او خواند هفتاد تكبير گفت. وقتى علّت را از آن حضرت پرسيدند، فرمود: «هفتاد صف از فرشتگان بر او نماز خواندند و براى هر صف يك تكبير گفتم.[10]

جمع ‎بندی

فاطمه بنت اسد از بانوان برجسته و تأثیرگذار صدر اسلام است که نقش مهمی در زندگی پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله و شکل‌گیری خاندان نبوت ایفا کرد.

او نه‌تنها همسر ابوطالب و مادر امام علی علیه‌السلام بود، بلکه پس از درگذشت عبدالمطلب، با محبت، فداکاری و ازخودگذشتگی، سرپرستی پیامبر را همچون مادری دلسوز بر عهده گرفت؛ تا جایی که پیامبر او را «مادر» خطاب می‌کرد.

ایمان راسخ، توحید پیش از بعثت، و باور عمیق او به رسالت پیامبر، جایگاه معنوی والای او را نشان می‌دهد. افتخار تولد امام علی علیه‌السلام در درون خانه کعبه نیز نشانه‌ای از عظمت و پاکی این بانوی بزرگوار است.

رفتار ویژه پیامبر در هنگام وفات و دفن فاطمه بنت اسد، گواه روشنی بر مقام ممتاز او نزد رسول خدا و ارزش والای خدماتش در تاریخ اسلام است.

منابع

[1] . هاشم رسولی، زندگانى حضرت اميرالمؤمنين، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1398، ج 1، ص 15؛ محمد بن علی ابن شهر آشوب،

 مناقب ابن شهر آشوب، بیروت، دارالاضواء، 1412 ق، ج 1، ص 32، با دخل و تصرف.

[2] . عبدالله المامقانی، تنفيح المقال، قم، موسسه آل البیت، 1381، ج 3، فصل النسا، ص 81.

[3] . محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، تهران، مکتبه الاسلامیه، 1386، ج 35، ص 70.

[4] . عبدالله المامقانی، تنقيح المقال، همان، ج 3، فصل النسا، ص 81.

[5] . محمد بن علی ابن شهرآشوب، مناقب، همان، ج 1، ص 37.

[6] .  هاشم رسولی، زندگانى امير المؤمنين، ج 1، ص 13. علامه امينى نام مدارك و علماى اهل سنت كه اين منقبت را ذكر كرده‎اند بر شمرده است (عبدالحسین امینی، الغدير، قم، للدراسات الاسلامیه، 1416 ق، ج 6، ص 13).

[7] . عمررضا کحاله، اعلام النساء، بیروت، موسسه الرساله، 1404 ق، ج 4، ص 32.

[8] . عبدالله المامقانی، تنفيح المقال، همان، ج 3، فصل النسا، ص 81 و هاشم رسولی، زندگانى اميرالمؤمنين، همان، ج 1، ص 17- 20.

[9] . عبدالرزاق مقرم، العباس بن الامام على بن ابى طالب، قم، الاجتهاد، 1427 ق، ص 33، به نقل از محمدبن علی ابن بابویه (شیخ صدوق)، الامالی، مترجم: محمدباقر کمره‎ای، تهران، کتابچی، 1370، ، ص 189.

[10] . هاشم رسولی، زندگانى اميرالمؤمنين، همان، ج 1، ص 19.

پرسش و پاسخ


سوال 1: فاطمه بنت اسد که بود و چه نقشی در زندگی پیامبر داشت؟
پاسخ: فاطمه بنت اسد، همسر ابوطالب و مادر امام علی علیه‌السلام، بانویی برجسته و تأثیرگذار صدر اسلام بود که سرپرستی پیامبر را پس از وفات عبدالمطلب بر عهده گرفت و همانند مادری دلسوز از او مراقبت کرد.

سوال 2: چرا پیامبر اسلام در هنگام وفات فاطمه بنت اسد رفتار ویژه‌ای داشت؟
پاسخ: پیامبر اسلام رفتارهای ویژه‌ای مانند کفن کردن فاطمه بنت اسد در یکی از لباس‌های خود، خوابیدن در قبر او و سخن گفتن با او انجام داد، چراکه او را همچون مادر خود می‌دانست و خدمات و محبت‌های بزرگ او را ارج می‌نهاد.

سوال 3: چه افتخار ویژه‌ای در مورد تولد امام علی علیه‌السلام مرتبط با فاطمه بنت اسد وجود دارد؟
پاسخ: فاطمه بنت اسد هنگام ولادت امام علی علیه‌السلام وارد خانه کعبه شد و ایشان در آنجا به دنیا آمدند. این رویداد نشانه عظمت و پاکی این بانوی بزرگوار است.

سوال 4: فاطمه بنت اسد در مورد فشار قبر چه خواسته‌ای از پیامبر داشت؟
پاسخ: فاطمه بنت اسد از رسول خدا خواست که او را از فشار قبر در امان دارد. پیامبر برای تضمین این امر، او را در لباس خود کفن کرد و برای پرسش‌های قبر نیز او را راهنمایی کرده و آرامش داد.

سوال 5: چرا پیامبر، فاطمه بنت اسد را “مادر” خطاب می‌کرد؟
پاسخ: فاطمه بنت اسد محبت و فداکاری بسیاری نسبت به پیامبر نشان داد. او حتی فرزندان خود را گرسنه می‌گذاشت ولی پیامبر را سیر می‌کرد و پوشاک او را تأمین می‌کرد. به همین دلیل پیامبر او را “مادر” خطاب می‌کردند.

سوال 6: ایمان فاطمه بنت اسد چگونه بود و چه نشانه‌هایی از باورهای او وجود دارد؟
پاسخ: فاطمه بنت اسد پیش از بعثت پیامبر به خداوند یکتا و پیامبران ایمان داشت. او شاهد معجزاتی از پیامبر بود که بر ایمان او افزود؛ از جمله سبز شدن درخت خشکی در خانه‌اش توسط پیامبر.

سوال 7: چرا پیامبر بر جنازه فاطمه بنت اسد هفتاد تکبیر گفت؟
پاسخ: پیامبر هفتاد تکبیر بر جنازه فاطمه بنت اسد گفت، چراکه هفتاد صف از فرشتگان بر او نماز خواندند و پیامبر برای هر صف یک تکبیر گفت.