محبت والدین چه تأثیراتی بر کودکان دارد؟
اثرات محبت بر روان کودک
پاسخ
محبت گذشته از تأثير در سلامتى جسمى و روانى كودك آثار فراوانى نيز به دنبال دارد كه برخى از آنها عبارتند از: ايجاد شادابى و نشاط، شكوفايى ذوق و استعداد، رشد عاطفى كودك، اعتماد به نفس و جلب اطمينان، زمينه سازى استقلال و محروميت كودك از محبت پدر و مادر، عوارض ناگوارى را در سنين مختلف نصيب او مى سازد كه عقده هاى روانى، اضطراب خاطر، انحراف، خشونت، اختلال در روابط، بدبينى و نارسايى در رشد، از جمله آن عوارض مى باشد.
در ادامه به بیان هشدارهای تربیتی در زمینه محبت به کودک میپردازیم:
1. ابراز محبت به فرزند در همه دوران
انسان در تمام مراحل رشد، از کودکی تا نوجوانی و جوانی، به مهر و توجه نیاز دارد؛ ازاینرو والدین باید متناسب با سن و شرایط فرزند، محبت خود را بهصورت آگاهانه، متعادل و مستمر ابراز کنند.
محبت اگر بهدرستی و در چارچوب اعتدال صورت گیرد، موجب امنیت روانی و رشد عاطفی کودک میشود، اما افراط در آن میتواند آثار تربیتی منفی به همراه داشته باشد.
در همین زمینه، امام باقر علیهالسلام هشدار میدهند که افراط در محبت نیز آسیبزاست و میفرمایند: «شَرُّ الْاباءِ مَنْ دَعاهُ الْبِرُّ الَى الْافْراطِ[1] بدترين پدران آنهايى هستند كه در محبّت به فرزند از حدّ تعادل تجاوز كنند».
2. کیفیت ابراز محبت
محبت باید برای کودک ملموس، قابل درک و واقعی باشد؛ کودک باید آن را بچشد و به ارزش آن واقف گردد.
ابراز محبت نباید با رفتارهای آزاردهنده و ناخوشایند مانند قلقلک دادن، گاز گرفتن یا نیشگون گرفتن اشتباه شود، زیرا هدف اصلی، ایجاد سرور و رضایت در کودک است.
3. تناسب محبت با سن
روش ابراز محبت باید متناسب با مرحله رشد کودک باشد (مثلاً در کودکی با شکلات، و در سنین بالاتر با رعایت احترام و دست دادن در جمع دوستان).
باید دقت کنیم محبت بی قاعده و افراطی نیز اثراتی منفی بر کودک دارد که در ادامه به سه مورد آن اشاره میکنیم:
1. خطرات محبت افراطی
محبت بیرویه و افراطی، موجب لوس شدن، پرتوقعی، از خود راضی بودن و وابستگی شدید کودک میشود.
این وابستگی، در نهایت منجر به ناتوانی او در مواجهه با محرومیتها و بحرانهای روحی و اجتماعی خواهد شد، زیرا اعتماد به نفس او آسیب میبیند.
2. محبت نباید ابزار نفوذ یا شرطیسازی باشد
والدین نباید محبت خود را به انجام کارهای خاص توسط فرزند مشروط کنند. این رویکرد باعث میشود کودک، معیار خوب و بد بودن کارها را جلب رضایت دیگران بداند، نه وظیفه و وجدان خود، و او را به سمت تملق و دورویی سوق میدهد.[2]
3. محبت نباید مانع تربیت شود
ابراز محبت نباید باعث نادیده گرفتن بدیها و عدم تذکر به فرزند گردد. والدین نباید به بهانه ناراحت نشدن کودک، او را در انجام کارهای زشت آزاد بگذارند.
بهترین والدین کسانی هستند که محبت و تربیت را از هم جدا میسازند، اميرمؤمنان على عليه السلام مى فرمايد: «خَيْرُ ما وَرَّثَ الْاباءُ الْابْناءَ الْادَبُ[3] بهترين ميراث پدران براى فرزندانشان ادب است». ازاين رو، بهترين والدين آنهايى هستند كه حساب محبّت به فرزند را از تربيت جدا مى كنند.
جمع بندی
محبت، یکی از اساسیترین عوامل در رشد سالم و متعادل کودک است و نقش مهمی در شکلگیری سلامت روان، اعتماد به نفس و استقلال او دارد. با این حال، محبت زمانی اثر تربیتی مثبت خواهد داشت که آگاهانه، متناسب با سن کودک و در چارچوب اعتدال ابراز شود.
افراط، تفریط یا استفاده ابزاری از محبت میتواند پیامدهای روانی و تربیتی نامطلوبی به دنبال داشته باشد.
ازاینرو، تربیت صحیح کودک نیازمند تلفیق محبت با عقلانیت، تربیت اخلاقی و هدایت آگاهانه والدین است.
منابع
