پیامبر(ص) و سواد خواندن و نوشتن

براي سؤال شما دو جواب بيان مي‌‏شود:

     1 . آن حضرت فرمود: براي من دوات و كتف گوسفند بياوريد تا آنكه براي شما نامه‏اي بنويسم كه گمراه نشويد. از اين سخن نمي‏توان دريافت كه خود حضرت قصد داشته نامه بنويسد؛ چراكه امين ‏ترين كاتب پيامبر(ص)، يعني اميرالمؤمنين علي(ع) در كنار آن حضرت حضور داشت. پيامبر اكرم(ص) نامه‌‏هاي متعددي نيز به پادشاهان و… نوشت، بدون اينكه خود آن حضرت دست به قلم شود؛ بلكه كاتبان مي‌‏نوشتند و حضرت مهر نبوت را بر آنها مي‏زد. لذا گفته مي‏‌شود پيامبر اكرم(ص) به فلان پادشاه نامه نوشت.

     2 . مرحوم سيد مرتضي علم الهدي در توضيح آيه شريفه 48 سوره عنكبوت كه مي‏فرمايد:

     و ما كُنتَ تَتلوا مِنْ قَبلِهِ منْ كِتابٍ و لا تَخُطُّهُ بِيَمينِكَ اِذاً لاَرْتابَ المُبطِلونَ    

تو پيش از قرآن هيچ كتابي را نمي‏خواندي و ب‏دست خويش كتابي نمي‏نوشتي. اگر چنان بود، اهل ‏باطل به شك افتاده بودند.

     مي‏گويد: اين آيه دلالت دارد كه پيغمبر (ص) قبل از نبوت نوشتن را نمي‏دانست، اما پس از نبوت بايد آشنايي آن حضرت به خواندن و نوشتن را تجويز كنيم؛ زيرا معاندان و منكران در صورتي مي‌‏توانستند در نبوت رسول خدا(ص) ترديد يا ايجاد شبهه كنند كه آن حضرت پيش از بعثت به نوشتن و خواندن آشنايي مي‏داشت. اما اگر پس از نبوت اين آشنايي را به دست آورده باشد، دستاويزي براي ايجاد ترديد و شبهه معاندان نمي‌‏شود. ممكن است پيامبر (ص) خواندن و نوشتن را پس از نبوت از جبرائيل فراگرفته باشد.

سيد محمدباقر حجتي، تاريخ قرآن كريم تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1365 ص 196.