چگونه به کودکان احترام بگذاریم؟
والدین چگونه میتوانند به کودکان خود احترام بگذارند؟
پاسخ
پدر و مادر بايد در محيط خانواده بگونه اى با كودك رفتار كنند كه ضمن حفظ شخصيت كودك، احترام به او را در عمل اظهار كنند. از اين رو، لازم است به روش هاى احترام به كودك توجّه كامل داشته باشند.
برای این منظور، والدین میتوانند از روشهای عملی زیر بهره ببرند:
1. بازى و رفاقت
براى رشد و پرورش شخصيت اطفال مى توان از هم بازى شدن با كودك استفاده كرد و از اين طريق او را اقناع نموده، راه را براى حل بسيارى از مشكلات جسمى و روانى هموار ساخت.
یکی از طرق پرورش شخصيت در كودكان، شركت بزرگسالان در بازى آنهاست. كودك از يك طرف به سبب ضعفى كه در خود و قوّتى كه در بزرگسالان حس مى كند و از طرف ديگر به علت عشقى كه فطرتا به تكامل و تعالى دارد
مايل است كارهاى بزرگترها را مو به مو تقليد كند و عملًا خود را شبيه آنها بنمايد … موقعى كه پدر يا مادر خود را تنزّل مى دهد و در بازى كودكان شركت مى كند و آنان را در كارهاى كودكانه مساعدت مى نمايد، جان طفل از مسرّت و شادى لبريز مى شود و از خوشحالى به هيجان مى آيد.
در باطن خويش احساس مى كند كه كارهاى كودكانه او آنقدر ارزنده و مورد توجه است كه پدر و مادر با وى همكارى مى كنند و خود را هم سطح او قرار مى دهند.
چنين احساسى، شخصيت را در طفل زنده مى كند و حسّ استقلال و اعتماد، در باطن او شكفته مىشود.[1]
اميرمؤمنان عليه السلام درباره رفتار لايق كودكان و اينكه والدين در ارتباط با كودكان خود را تا حدّ طفوليت و كودكى تنزل دهند، فرمود:
«مَنْ كانَ لَهُ وَلَدٌ، صَبا[2] كسى كه فرزند (كوچك) دارد، با او رفتار كودكانه داشته باشد».
مطالعه در زندگى عملى رسول خدا صلى الله عليه و آله و ديگر پيشوايان اسلام نيز نشان مى دهد كه آنها كودك را به بازى واداشته و حتى خود با آنها بازى مى كردند.
داستان بازي هاى پيامبر صلى الله عليه و آله با نوه هايش معروف است.
در روايات مىخوانيم:
آن حضرت آنان را بردوش خويش سوار مى كرد.[3]
كودك در بازى نياز به همبازى دارد؛ هرگاه كودك همبازى مناسب نداشته باشد و يا در محيط خانه تنها باشد، افسرده مى گردد.
در مواردى كه كودكان مشغول بازىاند، مشاركت پدر و مادر و يا بزرگترها در بازى موجب خشنودى و سرافرازى آنان مى گردد.
پدر و مادر مى توانند با مشاركت مناسب در بازيهاى كودكان، ضمن بالا بردن مهارت و حس كنجكاوىِ آنها، كودكان را براى تحمّل شرايط آينده زندگى براساس ضوابط نظام هستى، آماده كنند و خواهش هاى آنان را تعديل كنند و بتدريج آنان را از حالت كودكانه خارج كرده، وارد دنياى بزرگتران سازند.
البتّه، در بازى با كودك بايد به امكانات و توان جسمانى و تعديل انتظارات كودك توجه داشته باشيم تا همبازى شدن با آنها لطمهاى به حرمت پدر و مادر وارد نسازد.[4]
علاوه بر همبازی شدن، رعایت رفتارهای ساده اجتماعی مانند سلام کردن نیز از روشهای احترام به کودک است.
2-سلام کردن و ارزش نهادن به کودک
پدر و مادر و مربّيان تربيتى بايد در محيط خانواده و اجتماع با استفاده از روش هاى عملى و آموزشى، كودك را با وظيفه اخلاقى سلام كردن آشنا سازند.
اگر كودك به بزرگترها سلام كرد، لازم است به گرمى جواب او را بگويند و با اين عمل، شخصيت او را مورد احترام قرار دهند. اگر به كودك اعتنا نشود و جواب سلام او داده نشود، عملًا كودك مورد تحقير قرار گرفته و از اين بى احترامى، ملول و آزرده خاطر خواهد شد.
سلام كردن به كودكان يكى از شيوه هاى پسنديده پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بود و آن حضرت به همه مردم اعم از خردسال و بزرگسال سلام مى كرد.[5]
سلام كردن به كودك دو اثر روانى دارد:
براى سلام كننده باعث تقويت خوى پسنديده تواضع و فروتنى است، و براى كودك وسيله احياى شخصيت و ايجاد استقلال است. طفلى كه بزرگسالان به او سلام كنند و بدين وسيله از وى تجليل نمايند، لياقت و شايستگى خود را باور مى كند و از كودكى معتقد مى شود كه جامعه او را به عنوان يك انسان قابل احترام مى شناسد و مردم به او اهميت مى دهند.[6]
اهميّت سلام به كودك و حفظ شخصيت و احترام او، بگونهاى مورد تأكيد است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله لازم مى ديد آن را به صورت سنّت رايجى در ميان مسلمانان درآورد.
آن حضرت فرمود:
«خَمْسٌ لا ادَعُهُنَّ حَتَّى الْمَماتِ … وَالتَّسْليمَ عَلَى الصِّبْيانِ لِتَكُونَ سُنَّةً مِنْ بَعْدى[7] پنج چيز است كه تا لحظه مرگ آنها را ترك نمى كنم، يكى از آنها سلام كردن به كودكان است (در انجام اين اعمال مراقبت دارم) تا بعد از من به صورت سنّت درآيد».
یکی دیگر از روشهای مهم احترام به کودک، پایبندی به وعدهها و وفای به عهد است.
3-وفاى به عهد
كودك انتظار دارد كه در محيط زندگى، پدر و مادر و ديگر افراد جامعه براساس صداقت و درستى و وفاى به عهد با او برخورد كنند و اگر به وى وعدهاى دادند، به آن وفا كنند.
هر گاه كودكى دريابد كه عهد و پيمان پدر و مادر، وفا مى شود و به وعدهاى كه دادند، تخلف نمى كنند، احساس شخصيت مى كند و خود را مورد اعتماد و احترام ديگران مى بيند؛
اما اگر پدر و مادر، خود عهدشكن باشند و با وعده هاى دروغ، كودك را بفريبند، احساس حقارت و يأس و نوميدى سراسر وجود كودك را فرا گرفته و دروغ گفتن و فريب دادن را مى آموزد.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود:
«إِذا واعَدَ احَدُكُمْ صَبِيَّهُ فَلْيُنْجِزْ[8] وقتى يكى از شما به فرزند خود وعدهاى داد، حتماً به آن وفا كند.»
جمع بندی
برای حفظ شخصیت کودکان باید احترام به آنها را در ظاهر نشان داد. یکی از مواردی که باعث احترام به کودکان میشود بازی با کودکان است به دلیل اینکه کودک از اینکه بزرگتر به دنیای او وارد شده احساس خوبی پیدا میکند.
مورد بعدی سلام کردن است که باید این مورد را به کودکان آموزش داد و بزرگترها نیز پاسخ آنها را به گرمی بدهند. وفای به عهد مورد دیگری است که به شخصیت کودکان کمک میکند، اگر به کودکان وعدهای دادید حتما به آن وفا کنید زیرا کودک احساس شخصیت میکند و خود را مورد احترام دیگران میداند.
منابع
[1] . میرزا حسین نوری طبرسی، مستدرك الوسائل، قم، آل البیت، 1369، ج 15، ص 171- 172.
[2] . محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشيعه، قم، آل البیت، 1414 ق، ج 15، ص 203.
[3] . میرزا حسین نوری طبرسی، مستدرك الوسائل، همان، ج 15، ص 171- 172.
[4] . ر. ك: احمد بهپژوه، خانواده و نيازمنديهاى كودكان، تهران، آوای نور، 1398، فصل 11.
[5] . میرزا حسین نوری طبرسی، مستدرك الوسائل، همان، ج 8، ص 364.
[6] . ر. ك: محمد تقی فلسفی، كودك از نظر وراثت و تربیت، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1397، ج 2، ص 121- 123.
[7] . محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء و التراث، 1403 ق، ج 76، ص 10.
[8] . میرزا حسین نوری طبرسی، مستدركالوسائل، همان، ج 15، ص 170.
