توانمندی‌های ایران؛ بازخوانی پایداری نظام در آینهٔ اندیشکده‌های غربی

در میان انبوه تحلیل‌هایی که طی دهه‌های اخیر در محافل راهبردی غرب پیرامون آیندهٔ جمهوری اسلامی ایران منتشر شده، کمتر پژوهشی را می‌توان یافت که به‌جای تکرار روایت‌های آرزومندانهٔ «فروپاشی قریب‌الوقوع»، به واکاوی علل ساختاری پایداری نظام ایران پرداخته باشد. در این میان، پژوهش مایکل دوران (Michael Doran)، مدیر مرکز سیاست خاورمیانه در مؤسسهٔ هادسون (Hudson Institute)، از آن دست مطالعاتی است که با عبور از کلی‌گویی‌های رایج، کوشیده است منطق درونی تداوم و تاب‌آوری حاکمیت ایران را بازنمایی کند.

شکست محاسبات غربی؛ از «بحران‌سازی متوالی» تا «پذیرش واقعیت»

دوران در تحلیل خود تصریح می‌کند که محاسبات راهبردی غرب — مبتنی بر این فرض که بحران‌های پی‌در‌پی اقتصادی، اجتماعی و امنیتی سرانجام به تغییر رفتار یا فروپاشی ساختاری نظام ایران خواهد انجامید — در مواجهه با واقعیت میدانی، ناکام مانده است. به بیان دیگر، آنچه غرب «فشار حداکثری» می‌نامید، نه‌تنها به گسست درونی منجر نشد، بلکه سازوکارهای دفاعی و انسجام‌بخش حاکمیت را بیش از پیش فعال ساخت.

هستهٔ سخت حاکمیت؛ معماری پایداری در اندیشهٔ رهبری

تحلیل‌گران هادسون، کانون اصلی این تاب‌آوری را در مهارت راهبردی آیت‌الله خامنه‌ای در یکپارچه‌سازی و تقویت آنچه «هستهٔ سخت حاکمیت» می‌نامند، شناسایی می‌کنند. این هسته شامل نهادهای نظامی، امنیتی و قضایی است که در چارچوبی منسجم و هماهنگ، ستون‌های اصلی ثبات و امنیت ملی را تشکیل می‌دهند.

از منظر این اندیشکده، رهبری ایران با حفظ انسجام فکری (وحدت گفتمانی و ایدئولوژیک) و انسجام عملیات (هماهنگی اجرایی میان نهادهای ذی‌ربط)، توانسته است ضریب تاب‌آوری امنیتی کشور را در برابر پیچیده‌ترین سناریوهایبراندازی نرم (جنگ شناختی، عملیات روانی، نفوذ فرهنگی) و براندازی سختپ (تهدیدات نظامی، تحریم‌های فلج‌کننده، خرابکاری‌های سازمان‌یافته) به بالاترین سطح ممکن ارتقا بخشد.

نتیجه‌گیری راهبردی

پژوهش دوران و همکارانش در مؤسسهٔ هادسون، هرچند در چارچوب پارادایم رقابتی غرب تولید شده، به‌طور ضمنی اذعان دارد که نظام جمهوری اسلامی ایران نه یک ساختار شکننده و متکی به شرایط گذرا، بلکه منظومه‌ای پویا، خودترمیم‌گر و دارای عمق راهبردی است که توانسته در شرایطی که بسیاری از نظام‌های سیاسی در برابر فشارهای مشابه از هم گسسته‌اند، نه‌تنها دوام بیاورد، بلکه ظرفیت‌های بازدارندگی خود را بازتولید و ارتقا دهد.

استناد:

Doran, M. (2020). The Resilience of the Iranian Regime: Internal Cohesion and Strategic Calculus. Hudson Institute.

تهیه و تنظیم: دکتر مصطفی شهیدی‌نسب، عضو هیئت علمی پژوهشگاه

اندیشکده مطالعات راهبردی و آینده‌نگاری | پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق علیه‌السلام